Wiedza
 /
Prawo autorskie do oprogramowania
Prawo autorskie do oprogramowania

Dekompilacja programu komputerowego: interoperacyjność, błędy i granice licencji

Czy legalny użytkownik może zdekompilować program, aby współdziałał z innym systemem? Analiza art. 75–76, umów licencyjnych i wyroku TSUE.

16 listopada 2026 r. – art. 74–76 prawa autorskiego i dyrektywa 2009/24/WE; TSUE C-13/20.
Odpowiedź w skrócie:
Dekompilacja dla współdziałania programów wymaga m.in. statusu legalnego użytkownika, niedostępności informacji i ograniczenia ingerencji do niezbędnego zakresu.

Dlaczego legalny zakup programu nie daje swobody kopiowania kodu

Licencja na oprogramowanie co do zasady upoważnia do określonego sposobu korzystania z programu, a nie przenosi całości praw autorskich. Art. 74 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych chroni formy wyrażenia programu, w tym jego określone elementy, natomiast idee i zasady leżące u podstaw interfejsu nie korzystają jako takie z tej ochrony. Przedsiębiorca posiadający system ERP może potrzebować połączenia go z innym narzędziem. Nie oznacza to automatycznego prawa do pobrania pełnego kodu dostawcy ani stworzenia bliźniaczej aplikacji. Istnieją jednak ustawowe wyjątki, które trzeba analizować osobno, zależnie od planowanych czynności.

Obserwowanie programu i dekompilacja to inne działania

Obserwowanie działania programu, badanie jego zachowania na danych testowych i używanie udostępnionego API nie muszą wymagać odtwarzania kodu źródłowego. Dekompilacja to natomiast przekształcanie formy kodu, zwykle wynikowego, na postać pozwalającą zrozumieć wewnętrzną konstrukcję. Taka czynność może obejmować zwielokrotnienie lub tłumaczenie formy programu i wówczas wymaga szczególnego uzasadnienia prawnego. Art. 75 ust. 2 pkt 2 chroni uprawnione obserwowanie, badanie i testowanie funkcjonowania programu podczas działań, do których użytkownik jest uprawniony. Dla dekompilacji w celu interoperacyjności ustawodawca przewidział dodatkowe, bardziej szczegółowe warunki. Nie wolno obu wyjątków bezrefleksyjnie utożsamiać.

Cel interoperacyjności musi być rzeczywisty

Art. 75 ust. 2 pkt 3 dopuszcza określone czynności zwielokrotniania i tłumaczenia formy kodu, jeżeli są niezbędne do uzyskania informacji koniecznych dla współdziałania niezależnie stworzonego programu z innymi programami. Chodzi na przykład o wymianę informacji o stanach magazynowych pomiędzy systemem zakupowym i niezależną aplikacją logistyczną. Nie wystarczy jednak ogólna deklaracja, że firma chce być technologicznie niezależna albo zmienić dostawcę. Trzeba precyzyjnie opisać, jaki interfejs ma współdziałać z jakim systemem, jakich informacji brakuje oraz dlaczego bez odpowiedniej analizy komunikacja nie jest możliwa. Cel ten determinuje dozwolony zakres działań.

Kto może prowadzić czynności dekompilacji

Warunki z art. 75 ust. 2 pkt 3 obejmują status osoby dokonującej działań: musi to być licencjobiorca, inna osoba uprawniona do korzystania z egzemplarza programu albo osoba działająca w ich imieniu. Outsourcing techniczny nie przekreśla automatycznie możliwości skorzystania z wyjątku, lecz wymaga właściwego powiązania prac integratora z uprawnieniami klienta. W umowie z wykonawcą należy uregulować zadania, zakres dostępu, poufność, sposób dokumentowania działań oraz zakaz nieuprawnionego wykorzystania kodu. Inaczej należy oceniać sytuację legalnego użytkownika lokalnego egzemplarza, a inaczej podmiotu, który jedynie uzyskuje dostęp do zdalnej usługi bez przewidzianych praw wobec oprogramowania serwerowego.

Informacje muszą być niedostępne w łatwy sposób

Wyjątek jest związany również z warunkiem, że informacje niezbędne do interoperacyjności nie były wcześniej łatwo dostępne dla osób uprawnionych do ich pozyskania. Projekt integracyjny powinien zacząć się od przeglądu dokumentacji, specyfikacji protokołu, legalnych bibliotek, opisów API i możliwości eksportu. Przydatne są udokumentowane zapytania do producenta oraz analiza oferowanych przez niego narzędzi. Nie zawsze trzeba oczekiwać na odpowiedź przez nieograniczony czas, ale samo przekonanie, że korzystanie z dokumentacji jest niewygodne lub kosztowne, nie wystarcza do pominięcia ustawowej przesłanki. Należy wskazać konkretną brakującą informację i wykazać, dlaczego nie dało się jej uzyskać mniej inwazyjnie.

Zakres analizy ogranicza się do niezbędnych części

Nawet gdy cel jest zgodny z ustawą, zwielokrotnianie i tłumaczenie formy kodu mogą obejmować tylko części oryginalnego programu konieczne do osiągnięcia interoperacyjności. Jeżeli problem dotyczy struktury komunikatu wysyłanego z jednego modułu, odtwarzanie całego systemu nie jest automatycznie uzasadnione. Zespół powinien sporządzić techniczny plan prac, wskazać analizowane fragmenty i sposób ochrony wyników. Trzeba też kontrolować dostęp do kopii oraz oddzielić dane wykorzystywane do testów od danych rzeczywistych klientów. Wyjątek prawnoautorski nie zwalnia z przestrzegania RODO, tajemnicy przedsiębiorstwa, bezpieczeństwa informacji i warunków dostępu do infrastruktury.

Czego nie wolno zrobić z uzyskanymi informacjami

Art. 75 ust. 3 wyznacza granice wykorzystania wiedzy pozyskanej podczas dekompilacji: nie można jej używać do celów innych niż zapewnienie współdziałania niezależnie stworzonego programu. Nie można jej też przekazywać innym osobom, chyba że jest to konieczne dla tego celu, ani wykorzystywać do tworzenia lub rozpowszechniania programu o istotnie podobnej formie wyrażenia. Dobrą praktyką jest przygotowanie neutralnej specyfikacji protokołu komunikacyjnego bez przekazywania fragmentów chronionego kodu. Zespół realizujący integrację powinien potrafić wyjaśnić, dlaczego każda pozyskana informacja była potrzebna. Prawidłowy cel analizy nie stanowi automatycznego usprawiedliwienia dla późniejszego kopiowania rozwiązania konkurenta.

Co z zakazem reverse engineering w umowie licencyjnej

W umowach dostawców spotyka się klauzule zakazujące analizowania kodu, dekompilacji i testowania programu. Nie wszystkie takie postanowienia wywołują identyczny skutek. Art. 76 prawa autorskiego przewiduje nieważność postanowień umownych sprzecznych z art. 75 ust. 2 i 3, co ogranicza możliwość wyłączenia określonych ustawowych uprawnień legalnego użytkownika. Jednocześnie art. 75 ust. 1, dotyczący czynności niezbędnych do korzystania z programu zgodnie z przeznaczeniem, w tym poprawiania błędów, zawiera szczególną regułę odnoszącą się do odmiennej umowy. Klauzule należy więc badać w odniesieniu do konkretnej czynności i podstawy prawnej, nie oceniać całej umowy jednym ogólnym stwierdzeniem.

Poprawianie błędów a wyrok TSUE C-13/20

Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 6 października 2021 r. w sprawie C-13/20, Top System, analizował możliwość dekompilacji programu przez legalnego nabywcę w celu poprawienia błędów. Sprawa dotyczyła dyrektywy 91/250/EWG, której zasadnicze rozwiązania zostały następnie skodyfikowane w dyrektywie 2009/24/WE. Z rozstrzygnięcia wynika, że dekompilacja może być prawnie oceniana również przez pryzmat niezbędnych działań korygujących błędy, a nie tylko interoperacyjności. Nie wynika z tego jednak powszechne uprawnienie do dowolnego odtwarzania kodu. Znaczenie mają rzeczywista konieczność, status użytkownika, zakres czynności oraz kontraktowy kontekst korzystania z programu.

Dyrektywa unijna jako punkt odniesienia

Dyrektywa 2009/24/WE reguluje unijny standard ochrony programów komputerowych. Jej art. 5 obejmuje między innymi niezbędne korzystanie oraz badanie funkcjonowania programu, a art. 6 dotyczy dekompilacji służącej interoperacyjności. Polskie art. 74–76 należy wykładać z uwzględnieniem tych zasad i orzecznictwa TSUE. Nie wolno jednak mylić ochrony autorskiej z prawem dostępu do systemu komputerowego. Możliwość powołania się na wyjątek dotyczący programu nie oznacza zgody na obchodzenie zabezpieczeń zewnętrznej infrastruktury, przejmowanie danych innych użytkowników czy naruszanie poufności. Ocena powinna uwzględniać całokształt prawnych i technicznych warunków danego projektu.

Audyt cyberbezpieczeństwa nie daje nieograniczonej licencji

Zamówienie testów penetracyjnych albo audytu bezpieczeństwa oprogramowania nie usuwa konieczności określenia zakresu autoryzacji. Własny, legalnie zainstalowany program może być analizowany inaczej niż wielodostępna usługa chmurowa. Wykonawca powinien wiedzieć, jakie działania są dozwolone, które systemy mogą zostać objęte testami oraz jak postępować z wykrytymi podatnościami. Dla oceny prawa autorskiego ważne jest odróżnienie obserwowania działania programu, koniecznej dekompilacji i pobierania całego kodu. Dla ochrony danych liczą się dodatkowo uprawnienia dostępu i sposób przetwarzania wyników. Wspólny protokół prawno-techniczny ogranicza ryzyko sporu z dostawcą.

Przykład firmy integrującej niezależny system ERP

Firma korzysta z licencjonowanego systemu ERP i chce połączyć go z własną aplikacją logistyczną. Dokumentacja udostępnia tylko część pól wymiany danych. Integrator najpierw bada publiczną specyfikację, pyta dostawcę o nieudokumentowane elementy i testuje dostępne funkcje. Następnie, jeżeli jest to konieczne oraz spełnione są przesłanki ustawowe, ogranicza techniczne odtwarzanie do fragmentu niezbędnego dla współdziałania. Wynikiem prac jest neutralna specyfikacja interfejsu, a nie skopiowany moduł ERP. Gdyby wykonawca wykorzystał pozyskaną postać kodu do sprzedaży bliźniaczego programu, jego sytuacja prawna byłaby zasadniczo odmienna.

Odpowiedź w skrócie, checklista i konsultacja

Dekompilacja dla interoperacyjności może być dopuszczalna przy spełnieniu łącznie warunków dotyczących uprawnionego użytkownika, rzeczywistej konieczności, niedostępności informacji i ograniczonego zakresu. Dokumentuj więc licencję, cel, próby uzyskania informacji i historię czynności, a wyników nie używaj do kopiowania programu. Typowy błąd polega na traktowaniu potrzeby integracji jako zezwolenia na pobranie całego kodu. Warto też przeczytać o prawach do oprogramowania pracowniczego i licencjach open source. Podstawy: art. 74–76 ustawy, dyrektywa 2009/24/WE i TSUE C-13/20. Przed sporem o kod rekomendowana jest indywidualna konsultacja z WILIŃSKI LEGAL.

Legalność dekompilacji programu
  • Potwierdź legalne uprawnienie do korzystania z programu.
  • Określ rzeczywisty cel interoperacyjności.
  • Sprawdź dostępność informacji bez dekompilacji.
  • Ogranicz czynności do koniecznych fragmentów kodu.
  • Udokumentuj działania i ochronę uzyskanych informacji.
Najczęstszy błąd:
Traktowanie celu integracji jako bezwarunkowego zezwolenia na skopiowanie całego kodu i stworzenie jego odpowiednika.
Przykład:
Integrator ERP analizuje tylko nieudokumentowany fragment protokołu, aby stworzyć niezależny interfejs, a nie kopię programu.
Podstawa prawna:
Art. 74–76 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 2025 poz. 24 z późn. zm.); art. 5–6 dyrektywy 2009/24/WE; wyrok TSUE C-13/20 Top System.
 –
Prawo autorskie — ELI

Udostępnij tę analizę

Jeśli materiał może pomóc innym zrozumieć problem prawny, przekaż odnośnik dalej.