NFT a prawa autorskie do dzieła: co faktycznie nabywa właściciel tokena

Token i utwór to dwa różne przedmioty analizy

NFT funkcjonuje jako cyfrowa jednostka zapisana w określonej sieci lub systemie. Powiązany z nim zasób może być grafiką, muzyką, nagraniem czy dostępem do usługi. Token i utwór nie są jednak tożsame. Zakup tokena może dawać kontrolę nad określonym zapisem w sieci, ale nie musi zapewniać praw do swobodnego kopiowania albo komercjalizacji dzieła. Już przy pierwszej analizie trzeba oddzielić warstwę technologiczną, umowną i prawa autorskiego.

Kto pozostaje autorem grafiki lub muzyki

Twórca utworu posiada co do zasady odpowiednie prawa autorskie wynikające z ustawy. Wprowadzenie dzieła na platformę NFT samo w sobie nie oznacza zrzeczenia się praw lub udzielenia wszystkim nabywcom nieograniczonej licencji. Z kolei osoba, która wytworzyła token bez zgody właściciela praw do obrazu, nie uzyskuje przez samą czynność techniczną prawa do komercyjnego wykorzystania cudzej twórczości. Weryfikacja pochodzenia ma zatem znaczenie także przy transakcji na rynku wtórnym.

Przeniesienie praw wymaga odpowiedniej umowy

Polska ustawa o prawie autorskim przewiduje wymogi dotyczące przenoszenia autorskich praw majątkowych, w tym pisemną formę pod rygorem nieważności. Sam wpis w blockchainie albo automatyczny transfer tokena pomiędzy portfelami nie musi spełniać tych wymagań. Jeśli strony zamierzają przenieść prawa, powinny określić pola eksploatacji, zakres i formę czynności zgodnie z prawem. Przy braku takiej podstawy zwykły nabywca może mieć co najwyżej licencję o ograniczonej treści.

Licencja może wynikać z warunków kolekcji

Niektóre projekty przewidują uprawnienie nabywcy do pokazywania dzieła w profilu albo używania grafiki na gadżetach do określonego limitu przychodów. Inne zastrzegają wyłącznie osobiste, niekomercyjne korzystanie. Zakres uprawnień zależy od konkretnych warunków, które trzeba odczytać w wersji obowiązującej w chwili nabycia. Nie należy opierać się wyłącznie na reklamowym hasłach mówiących o „pełnej własności dzieła”.

Metadane i trwałość dostępu do pliku

Token może wskazywać na plik przechowywany poza samym blockchainem, np. na określonym serwerze lub w rozproszonym systemie przechowywania. To oznacza ryzyko utraty dostępu, zmiany linku albo niezgodności treści z oczekiwaniami kupującego. Należy sprawdzić, gdzie znajduje się zasób, czy jest przechowywany trwałe oraz kto kontroluje metadane. Sama niezmienność części zapisu w sieci nie gwarantuje niezmienności każdej powiązanej strony internetowej.

Prawa do wykorzystania w reklamie i produktach

Posiadanie NFT nie oznacza automatycznego prawa do drukowania grafiki na tysiącach koszulek albo licencjonowania jej w grze komputerowej. Trzeba ustalić, czy licencja obejmuje komercyjne zastosowania, modyfikacje, sublicencję i korzystanie po sprzedaży tokena. Szczególnie ważne jest pytanie, czy prawa użytkowe przechodzą wraz z tokenem na kolejnego nabywcę, czy są osobiste i wygasają w określonych okolicznościach.

Przeniesienie tokena a wcześniejsze uprawnienia

Jeżeli właściciel sprzedaje token, nie zawsze jest oczywiste, czy jego licencja do powiązanego dzieła wygasa, a kolejny nabywca automatycznie ją nabywa. Warunki licencji powinny rozstrzygać takie sytuacje w sposób przejrzysty. W przeciwnym razie mogą powstawać spory o dalsze publiczne wyświetlanie, wykorzystanie w projektach biznesowych i możliwość kontynuowania wcześniej rozpoczętej kampanii.

Autentyczność utworu i identyfikacja sprzedawcy

Historia transakcji w blockchainie nie dowodzi sama w sobie, że osoba emitująca token jest autorem dzieła albo prawidłowym licencjodawcą. Możliwe jest utworzenie tokena odnoszącego się do cudzego pliku. Przy dużych transakcjach warto sprawdzić podpisane oświadczenia twórcy, historię projektu i ewentualne powiązania z legalnym wydawcą lub galerią. Ryzyka związane z podszywaniem się mogą łączyć odpowiedzialność kontraktową z ochroną własności intelektualnej.

MiCA i kwalifikacja tokena

Nie każdy NFT jest automatycznie objęty takim samym reżimem regulacyjnym. MiCA przewiduje szczególne zasady dotyczące kryptoaktywów unikalnych i niewymienialnych, ale sama etykieta „NFT” nie przesądza o wyłączeniu produktu, zwłaszcza gdy w praktyce jest emitowany w dużej serii lub wykazuje cechy zamienności. Należy analizować ekonomiczne i prawne cechy instrumentu, a nie tylko techniczne oznaczenie użyte przez emitenta.

Jak zabezpieczyć umowę sprzedaży wartościowego NFT

Dokumentacja transakcji powinna rozdzielać identyfikator tokena, opis powiązanego utworu, sposób weryfikacji autentyczności, zakres licencji, ewentualne prawa do wykorzystania komercyjnego oraz odpowiedzialność za niezgodność zapewnień. Ważne jest również zabezpieczenie dostępu do portfela i historii czynności. W transakcjach profesjonalnych osobna umowa w formie odpowiedniej dla obrotu prawami autorskimi może być znacznie ważniejsza niż samo potwierdzenie transferu tokena.

Prawa nabywcy na rynku wtórnym

Osoba kupująca token od kolejnego posiadacza powinna ustalić, czy licencja związana z dziełem przechodzi na następcę. Niektóre projekty uzależniają uprawnienia od posiadania NFT w określonym portfelu, inne udzielają licencji osobistej na konkretnych warunkach. Jeżeli dokumenty licencyjne są niejasne, sam odczyt historii transferu tokena może nie rozstrzygnąć zakresu praw. Dlatego przy większej transakcji istotne jest zachowanie treści regulaminu i wersji umów obowiązujących w momencie nabycia.

Ryzyko wygaśnięcia dostępu do pliku

Token może nadal istnieć w sieci po tym, jak serwer przechowujący powiązany obraz przestanie działać. Nabywca powinien sprawdzić, czy metadane są trwałe, kto zarządza repozytorium oraz jakie istnieją gwarancje dostępu. W określonych projektach plik może być przechowywany w rozwiązaniu rozproszonym, ale samo takie oznaczenie nie daje pełnej pewności długoterminowego utrzymania zasobu. Przed zakupem warto odróżnić techniczne zapewnienia emitenta od zobowiązań prawnych, które rzeczywiście można egzekwować.

Co powinna regulować umowa profesjonalnej transakcji

Przy wartościowym dziele dokumentacja powinna zawierać zapewnienia co do autorstwa, prawa do emisji tokena, zakresu licencji, autentyczności i tożsamości stron. Należy określić, kto odpowiada za naruszenia praw osób trzecich oraz co dzieje się, gdy opis metadanych okaże się nieprawdziwy. Warto również uwzględnić prawo właściwe i sposób rozstrzygania sporów. Sam transfer w portfelu technicznym nie zawsze zastąpi potrzebę umowy spełniającej właściwe wymogi prawa autorskiego.

Powiązane analizy

Kupno obrazu a prawa autorskie · Prawa autorskie i trening AI