NEP, 3-CMC i nowe katynony — odpowiedzialność karna i obrona

Nazwa „kryształ” nie przesądza ani o składzie zabezpieczonej substancji, ani o prawidłowej kwalifikacji zarzutu. W sprawach dotyczących katynonów trzeba rozdzielić wynik badania chemicznego, status związku w dacie czynu i to, co rzeczywiście zrobiła oraz wiedziała osoba podejrzana. Pomyłka na jednym z tych poziomów może zmienić ocenę całej sprawy.

Dotyczy to zwłaszcza NEP, 3-CMC, 4-CMC, 2-CMC i 4-CEC. Podobieństwo nazw nie uprawnia do traktowania ich jako jednej substancji. Potoczne określenie „następca mefedronu” opisuje rynek, ale nie zastępuje ustaleń wymaganych w postępowaniu karnym.

3-CMC, 4-CMC i NEP: najpierw precyzyjne rozpoznanie

3-CMC to 3-chlorometkatynon, nazywany klofedronem. 4-CMC to 4-chlorometkatynon, czyli klefedron. Rozporządzenie z 30 kwietnia 2025 r. wprowadziło 3-CMC do grupy II-P substancji psychotropowych. Wykaz nowych substancji psychoaktywnych odrębnie wymienia 2-CMC i 4-CEC. Różnice pomiędzy tymi związkami nie mogą zostać pominięte tylko dlatego, że zabezpieczono podobnie wyglądający materiał.

NEP oznacza N-etylonorpentedron. Rozporządzenie z 7 lipca 2026 r., obowiązujące od 28 lipca 2026 r., przeniosło go z wykazu nowych substancji psychoaktywnych do grupy II-P substancji psychotropowych. Organ prowadzący sprawę powinien wskazać konkretną podstawę kwalifikacji i jej obowiązywanie w czasie, a nie poprzestać na stwierdzeniu, że chodzi o „dopalacz”.

Dlaczego data czynu może zmienić zarzut

Posiadanie nowej substancji psychoaktywnej i posiadanie substancji psychotropowej podlegają odmiennym przepisom. Jeżeli zarzut dotyczący NEP obejmuje okres przed zmianą wykazu i po niej, potrzebna jest szczegółowa analiza czasu zachowania oraz zasad z art. 4 k.k. Późniejszej kwalifikacji nie można mechanicznie przenieść na wcześniejszy, zakończony czyn.

Nie oznacza to, że wcześniejsze posiadanie NEP było legalne. Przeniesienie pomiędzy wykazami może zmienić podstawę i surowość odpowiedzialności, choć związek już wcześniej podlegał kontroli. Również zakup przed zmianą prawa nie daje bezterminowego uprawnienia do dalszego posiadania. Dla obrony istotne jest więc ustalenie, czy zarzut dotyczy jednorazowego zdarzenia, czy zachowania rozciągniętego w czasie.

Posiadanie, udzielanie i obrót

Za podstawowy typ posiadania środka odurzającego lub substancji psychotropowej art. 62 ust. 1 przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności, a za znaczną ilość — od roku do 10 lat. Art. 62b przewiduje za podstawowe posiadanie nowej substancji psychoaktywnej grzywnę, a za znaczną ilość również możliwość ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 3 lat.

Udzielenie substancji innej osobie nie wymaga zapłaty, aby podlegało ocenie karnej. Trzeba odróżniać przekazanie odbiorcy do konsumpcji od udziału w dalszej dystrybucji. Okoliczności mogą uzasadniać analizę art. 58, art. 59 albo art. 56. Znaczenie ma rzeczywista rola osoby, a nie wyłącznie określenie „handel” użyte w komunikacie o zatrzymaniu.

Obrona powinna odtworzyć poszczególne zachowania. Czy podejrzany dysponował substancją? Czy miał świadomość jej obecności? Kto decydował o przekazaniu i komu? Czy materiał z telefonu dotyczy tej samej transakcji, którą opisano w zarzucie? Wspólne mieszkanie, przejazd jednym samochodem lub znajomość z innym podejrzanym są okolicznościami do oceny, lecz same nie wyjaśniają zakresu sprawstwa.

Opinia chemiczna: czego wymaga rzetelna kontrola

Odczytanie samego wniosku opinii jest niewystarczające. Należy porównać numery zabezpieczeń, opis opakowań, masę materiału i informacje o pobieraniu próbek. Gdy zabezpieczono wiele pakietów, znaczenie ma uzasadnienie reprezentatywności badań. Wynik jednej próbki nie powinien bez wyjaśnienia przesądzać o zawartości każdej innej.

Kolejna kwestia to rozróżnienie związków o podobnej budowie. Wniosek dowodowy może dotyczyć wyjaśnienia, czy zastosowana metoda pozwalała stanowczo odróżnić wskazane izomery, jaki był zakres niepewności i czy przeprowadzono badania potwierdzające. Nie chodzi o narzucanie laboratorium z góry wybranej techniki, lecz o sprawdzenie, czy jego wnioski rzeczywiście wynikają z wykonanych badań.

Jeżeli opinia jest niejasna, niepełna lub sprzeczna, art. 201 k.p.k. pozwala ponownie wezwać biegłych albo powołać innych. Skuteczny wniosek powinien wskazywać konkretny problem, np. brak wyjaśnienia różnicy między masą produktu a oznaczoną zawartością substancji. Samo niezadowolenie z wyniku nie wykazuje wady ekspertyzy.

Znaczna ilość: ostrożnie z automatycznymi przeliczeniami

Ocena ilości wymaga odniesienia do materiału w danej sprawie. Obrońca powinien sprawdzić, jak ustalono masę, skład mieszaniny i znaczenie jej właściwości. Nie należy bez uzasadnienia przenosić założeń odnoszących się do mefedronu na NEP albo inny katynon. Różnica nazw ma znaczenie nie tylko formalne: może wpływać na przydatność danych użytych przez biegłego.

Nie można też obiecywać, że niski poziom czystości automatycznie wyklucza znaczną ilość. Jest to element szerszej oceny. Argumentacja obrony powinna ujawniać błędne założenia lub nieusuwalne niepewności, a nie opierać się na tezie, że sąd zawsze bierze pod uwagę wyłącznie masę czystego związku.

Modelowy kazus: oferta wskazuje co innego niż laboratorium

Przykład hipotetyczny: zamówienie i korespondencja dotyczą produktu oznaczonego jako 2-CMC, natomiast laboratorium rozpoznaje NEP. Trzeba osobno zbadać skład, datę posiadania oraz świadomość kupującego. Dokumentacja oferty może mieć znaczenie dowodowe, ale sama nie dowodzi usprawiedliwionego błędu. Inaczej należy oceniać pomyłkę co do zawartości, a inaczej przekonanie, że znana substancja nie jest objęta zakazem.

Warto zabezpieczyć istniejące potwierdzenia zamówienia, korespondencję i etykiety w niezmienionej postaci. Nie należy dopisywać wyjaśnień do historycznych wiadomości, usuwać niewygodnych fragmentów ani rekonstruować rzekomego przebiegu zdarzeń. W postępowaniu liczy się wiarygodny materiał, którego pochodzenie można sprawdzić.

Umorzenie i środki wolnościowe

Art. 62a oraz art. 62b ust. 3 pozwalają w określonych warunkach umorzyć sprawę dotyczącą nieznacznej ilości na własny użytek. Własny użytek sam w sobie nie wystarcza. Odrębnie ocenia się podstawy tymczasowego aresztowania; zgodnie z art. 257 § 1 k.p.k. aresztu nie stosuje się, jeśli wystarcza inny środek zapobiegawczy.

Praktyczna argumentacja powinna odpowiadać na powody podane we wniosku prokuratora. Może obejmować udokumentowane miejsce pobytu, sytuację zawodową, stan zdrowia i propozycję adekwatnych obowiązków. Podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień; decyzja o ich złożeniu powinna uwzględniać treść zarzutu i konsultację z obrońcą.

Obrona w sprawach narkotykowych w WILIŃSKI LEGAL

Adwokat Tomasz Wiliński specjalizuje się w obronie w sprawach dotyczących przestępczości narkotykowej. W WILIŃSKI LEGAL prowadzi obronę podejrzanych i oskarżonych, w tym w sprawach posiadania, udzielania, obrotu i przemieszczania substancji przez granicę. Pomoc obejmuje analizę dowodów, opinii biegłych oraz podstaw zatrzymania i tymczasowego aresztowania. Dobór działań zależy od akt i okoliczności konkretnej sprawy; nie oznacza gwarancji jej wyniku.

W sprawach katynonów punkt wyjścia stanowi zestawienie trzech elementów: wyniku badań, przepisów obowiązujących w czasie czynu oraz dowodów dotyczących konkretnej osoby. Dopiero ich łączna analiza pozwala ocenić, czy zarzut jest trafny i jakie działania obrończe mają rzeczywiste podstawy.

Przeczytaj również: Nowe kannabinoidy i nitazeny — odpowiedzialność i obrona oraz obrona w sprawie tymczasowego aresztowania. Kontakt z kancelarią WILIŃSKI LEGAL.

Źródła i podstawa opracowania

• Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii — art. 55–59, 62, 62a i 62b.
• Wykazy substancji — tekst jednolity z 2024 r., czytany łącznie z nowelizacjami.
• Rozporządzenie z 30 kwietnia 2025 r., Dz.U. poz. 598 — m.in. 3-CMC.
• Rozporządzenie z 7 lipca 2026 r., Dz.U. poz. 934 — m.in. NEP.
• Kodeks karny — art. 4, 9, 28 i 30.
• Kodeks postępowania karnego — art. 175, 193, 201 i 257.