Nadzwyczajna zmiana stosunków a zmiana umowy: art. 357¹ k.c.

Na czym polega nadzwyczajna zmiana stosunków

Art. 357¹ k.c. dotyczy sytuacji, gdy wskutek nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, której strony nie przewidywały przy zawieraniu umowy. Przesłanek nie należy rozmywać do zwykłego wahania cen rynkowych lub typowego ryzyka działalności gospodarczej.

Sąd nie zastępuje automatycznie negocjacji

Ustawowy mechanizm pozwala sądowi, po rozważeniu interesów stron i zasad współżycia społecznego, odpowiednio oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub rozwiązać umowę. Skutki zależą od przesłanek i żądania. Sam list wysłany do kontrahenta z powołaniem na art. 357¹ nie zmienia automatycznie istniejącej umowy.

Jak wykazać stratę lub nadmierne trudności

Trzeba porównać realne warunki gospodarcze z chwili zawarcia umowy i wykonania, wskazać niezależne dane o zmianie okoliczności oraz wpływ na konkretny kontrakt. Sąd będzie oceniał również ryzyko przewidywalne dla profesjonalnych przedsiębiorców. Ogólne komunikaty o inflacji są często niewystarczające bez dowodów dotyczących danego zobowiązania.

Co wynika z umowy

Ważne są istniejące klauzule waloryzacyjne, indeksacyjne, siła wyższa, procedura renegocjacji i podział ryzyka. Nie można pominąć uzgodnień, które właśnie miały regulować zmienność cen i dostępności materiałów. Warto ustalić, czy podstawą działania nie jest raczej odpowiednia klauzula umowna lub inny przepis.

Praktyczne działania przed pozwem

Zalecane jest zebranie umów, korespondencji, kalkulacji i dokumentów potwierdzających faktyczne utrudnienia. Propozycja aneksu powinna jasno wskazywać zakres zmiany i jej uzasadnienie ekonomiczne. Przy braku porozumienia należy osobno ocenić ryzyko niewykonania istniejącego zobowiązania w czasie procesu.

Wnioski dla stron

Strona powołująca się na art. 357¹ k.c. powinna wykazać nie tylko zmianę warunków, ale jej nadzwyczajność, związek z trudnością świadczenia lub rażącą stratą oraz brak możliwości rozsądnego przewidzenia skutków. Zwykłe ryzyko kontraktowe nie jest równoznaczne z przesłankami klauzuli rebus sic stantibus.