Wiedza
 /
Prawo karne – terroryzm, przepływy finansowe i AML
Prawo karne – terroryzm, przepływy finansowe i AML

Finansowanie terroryzmu z art. 165a k.k. Pieniądze, kryptowaluty i granice dowodu

Przelew, gotówka, kryptoaktywa i pomoc humanitarna mogą wymagać odmiennej oceny. Analiza art. 165a § 1–4 k.k., zamiaru, nieumyślności, AML i dowodów.

20 listopada 2026 r.; art. 165a k.k. według t.j. Dz.U. 2026 poz. 1342.
Odpowiedź w skrócie:
Art. 165a § 1–2 k.k. przewiduje 2–15 lat pozbawienia wolności. § 3 penalizuje określone pokrywanie kosztów, a § 4 czyny nieumyślne z § 1–2, z karą do 3 lat. Sam alarm AML ani nietypowy przelew nie dowodzi popełnienia przestępstwa.

Najgroźniejsza operacja finansowa nie musi opiewać na wielomilionową kwotę. Z punktu widzenia prawa karnego istotne jest nie tyle to, czy przelew wygląda spektakularnie, ile komu i po co udostępniono określone mienie. Pieniądze na transport, lokal, sprzęt albo bieżące utrzymanie określonej osoby mogą odegrać w przygotowaniu przestępstwa zasadniczą rolę. Z drugiej strony nawet bardzo nietypowy przelew, wykorzystanie kryptoaktywów czy kontakt z osobą podejrzewaną nie są same w sobie dowodem finansowania terroryzmu.

Art. 165a Kodeksu karnego przewiduje kilka odrębnych postaci czynu zabronionego. W typach z § 1 i § 2 zagrożenie wynosi od dwóch do piętnastu lat pozbawienia wolności. Przepisy § 3 i § 4 wymagają osobnej analizy, ponieważ przewidują inne zachowania i odmienną odpowiedzialność. Używanie jednej etykiety „finansowanie terrorystów” wobec wszystkich operacji zaciera różnice, od których zależą kwalifikacja, zamiar i możliwość obrony.

Co dokładnie penalizuje art. 165a § 1?

Przepis obejmuje gromadzenie, przekazywanie lub oferowanie określonego mienia w zamiarze sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym albo konkretnie wskazanych innych przestępstw. Ustawowe pojęcie mienia jest szerokie: dotyczy środków płatniczych, instrumentów finansowych, papierów wartościowych, wartości dewizowych, praw majątkowych, innych rzeczy ruchomych i nieruchomości. Nie ogranicza się do walizki pieniędzy, przelewu bankowego ani transakcji dokonanej w Polsce.

Istotnym elementem jest zamiar sfinansowania takiego czynu. Nie jest to tożsame z samą wiedzą, że odbiorca przelewu znajduje się w kraju ogarniętym wojną. Trzeba wykazać cel finansowania określonego przestępstwa albo zachowanie mieszczące się w innej postaci wskazanej przez ustawę. Równocześnie nie należy wymagać wykazania, że przygotowywany zamach już nastąpił lub że pieniądze faktycznie wykorzystano zgodnie z planem. Konstrukcja przepisu pozwala bowiem penalizować etap poprzedzający dokonanie ataku.

Kiedy przestępstwo jest „o charakterze terrorystycznym”?

Art. 115 § 20 k.k. wprowadza ustawową definicję czynu o charakterze terrorystycznym. Wymaga odpowiedniego zagrożenia karą oraz szczególnego celu, takiego jak poważne zastraszenie wielu osób, zmuszenie organu władzy publicznej lub organizacji międzynarodowej do określonego działania czy wywołanie poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce. Ustawowe znaczenie ma również groźba popełnienia takiego czynu.

Nie każda przemoc polityczna jest automatycznie terroryzmem w rozumieniu kodeksu, podobnie jak sama radykalna wypowiedź nie dowodzi zamiaru sprawstwa terrorystycznego. Analizując art. 165a § 1, trzeba określić, jakie przestępstwo miało być finansowane i na czym polega jego relewantny charakter. Warto pamiętać, że § 1 wskazuje również konkretne inne czyny zabronione, do których nie wolno bezrefleksyjnie przenosić ogólnej etykiety terrorystycznej.

Udostępnienie majątku grupie lub osobie: § 2

Art. 165a § 2 obejmuje udostępnienie określonego mienia zorganizowanej grupie lub związkowi mającym na celu popełnienie czynów wskazanych w przepisie, osobie uczestniczącej w takiej grupie albo osobie zamierzającej popełnić taki czyn. Zagrożenie karą jest takie samo jak w § 1: od dwóch do piętnastu lat pozbawienia wolności. W odróżnieniu od § 1 punkt ciężkości położony jest na udostępnienie mienia określonemu adresatowi.

Nie wystarcza jednak luźna znajomość z osobą podejrzewaną lub publiczne przypisanie jej do kontrowersyjnego środowiska. Konieczne są ustalenia odnoszące się do rzeczywistego statusu adresata, charakteru przekazywanego mienia i strony podmiotowej czynu. Dokumentacja bankowa może wykazać kierunek przepływu; nie zawsze pokaże cel, świadomość i wiedzę osoby zlecającej operację. Te okoliczności wymagają dalszych dowodów.

Pokrywanie kosztów utrzymania: § 3 nie jest tożsamy z § 1

Art. 165a § 3 penalizuje, w ustawowo opisanych warunkach, pokrywanie kosztów zaspokajania potrzeb lub wykonywania zobowiązań finansowych grupy, związku lub osoby wskazanej w § 2, jeżeli sprawca nie jest do tego obowiązany na mocy ustawy. Zagrożenie wynosi do trzech lat pozbawienia wolności. Przepis nie powinien być streszczany tak, jakby każde sfinansowanie codziennych wydatków automatycznie stanowiło finansowanie terroryzmu.

W praktyce konieczne będzie ustalenie, kogo dotyczyła pomoc, jaki był rzeczywisty charakter zobowiązania, czy istniał obowiązek ustawowy oraz czy spełniono pozostałe elementy odpowiedzialności. Płacenie czynszu czy rachunku nie jest jednoznaczne z udziałem w zamachu. Zarzut musi wskazywać konkretną postać czynu, a nie tylko stawiać moralną ocenę relacji między płatnikiem i odbiorcą.

Nieumyślność w § 4: wyjątkowo ważna różnica

W art. 165a § 4 ustawodawca przewidział odpowiedzialność sprawcy, który dopuszcza się czynu z § 1 lub § 2 nieumyślnie. Stosuje się do niego karę z § 3, czyli pozbawienie wolności do trzech lat. To ważne zastrzeżenie: nie należy przypisywać takiej samej sankcji i identycznych przesłanek jak dla podstawowej postaci umyślnej. Każdorazowo trzeba ustalić, na czym polegało naruszenie wymaganej ostrożności, czy przewidywano możliwość czynu albo można i należało ją przewidzieć oraz jaka konkretna czynność została wykonana.

Nie można też wnioskować o nieumyślności wyłącznie z tego, że transakcja okazała się „podejrzana” po kilku miesiącach. Standard oceny powinien uwzględniać informacje rzeczywiście dostępne osobie w chwili działania, jej obowiązki i charakter relacji z odbiorcą. To, co bank odkrył w późniejszej analizie sieci powiązań, nie musi być wiedzą klienta banku z daty płatności.

Przelew, gotówka i kryptoaktywa: forma nie przesądza kwalifikacji

Finansowanie może wykorzystywać tradycyjne rachunki, gotówkę, transfery międzynarodowe, pośredników lub określone prawa majątkowe związane z aktywami cyfrowymi. Kryptoaktywów nie należy jednak przedstawiać jako odrębnego, z definicji przestępnego instrumentu. W każdym przypadku trzeba ustalić naturę prawną i faktyczną przedmiotu transakcji oraz jej powiązanie z ustawowo opisanym zachowaniem.

Łańcuch transakcji zapisanych w publicznym rejestrze może pozwolić na prześledzenie przepływu jednostek, lecz adres portfela nie jest sam w sobie tożsamością człowieka. Powiązanie adresu z konkretną osobą wymaga wiarygodnego materiału, np. danych operatora, zapisów urządzeń, korespondencji lub dokumentów identyfikacyjnych. Analiza blockchain może wskazywać hipotezy, ale nie zastępuje ustalenia autorstwa transakcji i strony podmiotowej.

AML, blokada rachunku i postępowanie karne to trzy różne procesy

System przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu opiera się między innymi na identyfikacji klienta, ocenie ryzyka oraz obowiązkach raportowych instytucji obowiązanych. Bank może przeprowadzić wzmożoną analizę transakcji albo skierować zawiadomienie do właściwego organu. Nie oznacza to, że stwierdzono przestępstwo z art. 165a k.k. Również brak alarmu w systemie bankowym nie gwarantuje legalności działania.

Należy odróżnić decyzję o charakterze prewencyjnym lub compliance od procesowego dowodu winy. Dla organów ścigania sygnał może stanowić punkt wyjścia, ale powinien prowadzić do niezależnej rekonstrukcji faktów. Dane finansowe trzeba zestawić z treścią komunikacji, celami odbiorcy, rzeczywistymi ustaleniami stron i przepływem korzyści. Przestępstwo prania pieniędzy z art. 299 k.k. ma własne znamiona i nie powinno być automatycznie utożsamiane z art. 165a.

Pomoc humanitarna i ryzyko pochopnych zarzutów

Przykładem wymagającym szczególnej ostrożności jest przekazywanie pieniędzy osobom w regionach konfliktu. Darowizna na żywność lub leczenie nie staje się z definicji finansowaniem terroryzmu, choć faktyczny odbiorca i dalsze wykorzystanie środków mogą podlegać ocenie. Trzeba badać, co darczyńca wiedział, jak udokumentowano cel pomocy, czy środki trafiły do wskazanego adresata i czy doszło do czynu objętego art. 165a.

Niebezpieczne są dwa przeciwstawne uproszczenia: twierdzenie, że pieniądze zawsze mają neutralny charakter, oraz teza, że każda pomoc w strefie wojny stanowi działanie przestępne. Wymaganie konkretnego dowodu zamiaru lub innej odpowiedniej formy winy pozwala rozdzielić realną działalność terrorystyczną od legalnej działalności humanitarnej.

Dowód elektroniczny: od pliku transakcji do zamiaru

Analiza może obejmować logowania do bankowości, historię urządzeń, korespondencję z odbiorcami, instrukcje płatnicze, historię wymiany aktywów oraz dane z systemów rozliczeniowych. Nie wystarczy sporządzić wykresu prezentującego transfery między rachunkami. Trzeba wykazać, kto kontrolował konto, kto autoryzował płatność, jak rozumiał jej cel i czy przekazanie odpowiada określonej postaci czynu.

Niepełne dane z zagranicznego operatora, kopiowane ekrany komunikatora czy automatyczne tłumaczenia mogą prowadzić do błędów. Obrona i oskarżenie powinny mieć możliwość oceny metodologii przypisania adresu lub rachunku do osoby. Jeśli źródłem danych jest materiał z innego państwa, należy dodatkowo ustalić zakres uzyskanych informacji i sposób ich procesowego wprowadzenia.

Przykład: seria niewielkich transferów do pośrednika

Przedsiębiorca przekazuje regularnie niewielkie kwoty na rachunek zagranicznego pośrednika, który obiecuje dostarczenie pomocy medycznej. Po kilku miesiącach organ ścigania ustala, że część środków mogła zasilić osobę powiązaną z grupą planującą zamach. Czy sama ścieżka pieniędzy wystarcza do przypisania umyślnego finansowania terroryzmu? Nie. Trzeba rozstrzygnąć, co przedsiębiorca wiedział i do czego dążył, a także czy powstały podstawy oceny na gruncie § 2 lub § 4.

W tej samej sprawie pośrednik świadomie ukrywający odbiorcę może odpowiadać inaczej niż darczyńca działający w przeświadczeniu o legalnym przeznaczeniu środków. Wspólny przelew nie oznacza wspólnego zamiaru. Rozdzielenie tych ról powinno poprzedzać stawianie kategorycznych tez o winie.

Wniosek

Art. 165a k.k. służy zatrzymaniu finansowego zaplecza najpoważniejszych zamachów, zanim dojdzie do tragedii. Skuteczność tego przepisu zależy jednak od precyzyjnego wykazywania znamion poszczególnych paragrafów. Ani anonimowy portfel, ani transakcja międzynarodowa, ani samo postępowanie AML nie stanowią gotowego dowodu przestępstwa. Dopiero połączenie analizy prawnej, finansowej i informatyki śledczej pozwala ustalić granicę między pomocą, zaniedbaniem a świadomym finansowaniem zbrodniczych działań.

Podstawy prawne i źródła pierwotne

Pięć pytań o finansowanie terroryzmu
  • Wskaż, czy zarzut dotyczy § 1, § 2, § 3 czy § 4 art. 165a.
  • Ustal konkretne mienie, czynność i odbiorcę oraz sposób autoryzacji operacji.
  • Rozdziel zamiar finansowania, wiedzę o odbiorcy i ewentualną nieumyślność.
  • Nie traktuj automatycznego sygnału AML jako procesowego dowodu winy.
  • Zweryfikuj powiązanie rachunku lub portfela z konkretną osobą i zachowaj oryginalne dane.
Najczęstszy błąd:
Sprowadzanie wszystkich postaci art. 165a do jednej sankcji 2–15 lat albo przyjmowanie, że nietypowy przelew sam w sobie dowodzi zamiaru finansowania terroryzmu.
Przykład:
Przedsiębiorca wysłał pieniądze na zagraniczną pomoc medyczną, a odbiorca okazał się powiązany z grupą terrorystyczną. Konieczne jest ustalenie rzeczywistej wiedzy, zamiaru i ewentualnej nieumyślności konkretnego nadawcy.
Podstawa prawna:
Art. 115 § 20, art. 165a § 1–4 i art. 299 k.k. (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1342); ustawa AML z 1 marca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 723 ze zm.).
 –
Kodeks karny – art. 165a § 1–4

Udostępnij tę analizę

Jeśli materiał może pomóc innym zrozumieć problem prawny, przekaż odnośnik dalej.