Europejski nakaz ochrony: jak utrzymać ochronę przed sprawcą po wyjeździe do innego państwa UE

Opracowanie: Zespół redakcyjny WILIŃSKI LEGAL

Decyzja o wyjeździe za granicę nie powinna automatycznie pozbawiać osoby pokrzywdzonej ochrony przed sprawcą. Unijne prawo przewiduje mechanizm pozwalający przenieść określone środki ochronne między państwami członkowskimi. Nie jest to jednak nowy uniwersalny zakaz zbliżania wydawany tylko dlatego, że ktoś obawia się przemocy. Punktem wyjścia jest istniejący krajowy środek ochrony spełniający kryteria właściwego reżimu.

Unijna podstawa i polski mechanizm

Dyrektywa 2011/99/UE ustanawia europejski nakaz ochrony w sprawach związanych z ochroną osoby przed czynem zabronionym mogącym zagrozić jej określonym dobrom osobistym. W polskim Kodeksie postępowania karnego rozdział 66j, w tym art. 611w, przewiduje procedurę wystąpienia do państwa członkowskiego o wykonanie środka ochrony. Dotyczy to m.in. określonych zakazów kontaktowania się, zbliżania lub przebywania w oznaczonych miejscach wynikających ze środków przewidzianych ustawą. Konieczny jest wniosek pokrzywdzonego oraz spełnienie dalszych przesłanek ustawowych.

Co trzeba odróżnić

Europejski nakaz ochrony w sprawach karnych nie jest tożsamy z mechanizmem uznawania określonych środków ochrony w sprawach cywilnych na podstawie rozporządzenia (UE) 606/2013. Wybór właściwego instrumentu zależy od natury krajowego środka, a nie wyłącznie od tego, że dotyczy tego samego sprawcy. Nie należy też sugerować, że wystawienie nakazu zapewnia identyczny zakaz we wszystkich państwach UE. Państwo wykonania podejmuje odpowiednie środki zgodnie ze swoim prawem, z zachowaniem przewidzianych procedur.

Praktyczne przygotowanie

Osoba ubiegająca się o ochronę powinna zebrać dokument potwierdzający środek krajowy, wskazać państwo, w którym przebywa lub zamierza przebywać, opisać aktualne zagrożenie i dostarczyć dane potrzebne do prawidłowego wykonania nakazu. W przypadku pilnej sytuacji trzeba równolegle korzystać z lokalnych mechanizmów bezpieczeństwa, ponieważ procedura wzajemnego uznawania nie zastępuje wezwania pomocy. Osobnego rozstrzygnięcia wymaga ryzyko ujawnienia adresu osoby chronionej oraz bezpieczny sposób komunikowania się z organami.

Przykład zastosowania: wyjazd osoby objętej zakazem zbliżania

Pokrzywdzona, wobec której sprawcy orzeczono w Polsce zakaz zbliżania, planuje pobyt w innym państwie UE. Pierwszym krokiem nie jest wystąpienie do dowolnej zagranicznej jednostki policji o „przepisanie zakazu”, lecz ustalenie rodzaju środka krajowego i odpowiedniego organu wydającego europejski nakaz ochrony. Należy podać państwo docelowe, okres pobytu i aktualną potrzebę ochrony, a przy tym nie ujawniać zbędnych danych lokalizacyjnych sprawcy. Osoba chroniona musi też znać lokalne numery alarmowe i procedury reakcji na naruszenie zakazu. Mechanizm transgraniczny nie zastępuje zabezpieczenia bezpieczeństwa tu i teraz.

Zagrożenie nie ustaje po przekroczeniu granicy państwowej

Europejski nakaz ochrony jest instrumentem współpracy odnoszącym się do środków ochrony stosowanych w związku ze sprawą karną. Może umożliwić kontynuację określonej ochrony osoby zagrożonej po jej przeniesieniu do innego państwa członkowskiego, ale nie oznacza automatycznego przeniesienia każdej krajowej decyzji w identycznym kształcie. Należy ustalić rodzaj istniejącego środka, zakres zakazów, ich czas obowiązywania i przesłanki wystawienia nakazu.

Instrument karny i ochrona cywilna nie są zamienne

Dyrektywa 2011/99/UE dotycząca europejskiego nakazu ochrony funkcjonuje obok rozporządzenia (UE) nr 606/2013 odnoszącego się do wzajemnego uznawania środków ochrony w sprawach cywilnych. Wybór ścieżki zależy od natury decyzji źródłowej, nie od tego, czy osoba zagrożona opisuje doświadczenie jako przemoc domową albo nękanie. Trzeba zbadać status postępowania w państwie wydającym, właściwy organ i wymagane dokumenty, aby nie kierować wniosku do organu niewłaściwego.

Zakres zakazów i wykonalność w państwie wykonującym

Analiza powinna obejmować zakaz zbliżania, kontaktowania się albo przebywania w określonych miejscach, o ile odpowiadają właściwym przesłankom. Państwo wykonujące korzysta z własnych instrumentów prawnych w celu zapewnienia ochrony, dlatego nie należy obiecywać, że literalnie zachowa dokładnie każdą techniczną formę krajowego zakazu. Znaczenie mają też dane niezbędne do kontaktu z organami, bezpieczeństwo adresu osoby chronionej i szybkie zgłoszenie naruszeń.

Plan bezpieczeństwa obok instrumentu prawnego

Osoba zagrożona powinna mieć kopie rozstrzygnięć, dane kontaktowe właściwych służb, bezpieczny sposób przechowywania informacji i plan reagowania w sytuacji bezpośredniego zagrożenia. Nakaz ochrony nie zastępuje wezwania pomocy ani oceny ryzyka w nowym miejscu pobytu. Przy ochronie dzieci trzeba równolegle przeanalizować istniejące rozstrzygnięcia rodzinne i ich międzynarodowe skutki.

Konkluzja

Ochrona przed przemocą nie kończy się na granicy państwa, lecz jej kontynuacja wymaga właściwego instrumentu i wcześniejszej decyzji krajowej. Skuteczne działanie zaczyna się od ustalenia, jaki zakaz już obowiązuje i w jakim państwie ma być wykonywany.

Podstawa i źródła: dyrektywa 2011/99/UE; art. 611w i nast. k.p.k.; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32011L0099 ; https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/490/ogl

Powiązane analizy

• Zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem na czas rozwodu: orzeczenie musi nadawać się do wykonania