Adwokat w dwóch państwach przy ENA

Podział zadań

Adwokat w państwie wykonującym analizuje warunki przekazania, izolację i gwarancje procesowe. Prawnik w państwie wydającym może uzyskać akta, sprawdzić status zarzutów, przygotować wnioski dotyczące środka zapobiegawczego i wyjaśnić zakres ewentualnych gwarancji.

Obieg dokumentów

Podstawą koordynacji są spójna chronologia, komplet postanowień, tłumaczenia oraz bezpieczny transfer dokumentów między pełnomocnikami. Należy rozróżniać poufność relacji klient–obrońca i uprawnienia wynikające z poszczególnych porządków prawnych.

Strategia niezależna od nadziei

Nie należy obiecywać, że pismo z państwa wydającego automatycznie zakończy postępowanie wykonawcze. Każda czynność powinna być oceniona pod kątem organu właściwego do jej rozpoznania oraz tego, jakie rozstrzygnięcie jest w ogóle dostępne.

Przykład zastosowania

Klient zatrzymany w Polsce z nakazu innego państwa UE ustanawia dwóch obrońców; jeden analizuje przekazanie, a drugi pozyskuje decyzję o zarzucie i środkach.

Po co dwa zespoły obrończe w sprawie ENA

W postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania występują państwo wydające nakaz i państwo wykonujące. Adwokat w państwie wykonania zajmuje się prawami osoby zatrzymanej i przebiegiem procedury przekazania, natomiast prawnik w państwie wydającym może wyjaśniać podstawę nakazu, stan sprawy głównej i możliwości procesowe przed tamtejszym organem. Dyrektywa 2013/48/UE wzmacnia prawo do ustanowienia adwokata w państwie wydającym w celu wsparcia obrony w państwie wykonującym. Obowiązki obu osób nie są jednak automatycznie tożsame i wymagają koordynacji.

Dokumenty i komunikacja między adwokatami

Obrona potrzebuje spójnej chronologii zatrzymania, odpisu nakazu, informacji o etapie postępowania, pouczeń, stanu środków zapobiegawczych i terminów procesowych. Wymiana informacji powinna odbywać się z poszanowaniem tajemnicy zawodowej oraz zasad ochrony danych. Nie wolno zakładać, że wykonujący ENA sąd jest uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania całego zarzutu; zakres badania zależy od przesłanek wykonywania nakazu, ochrony praw podstawowych i właściwych przepisów. Wątpliwości należy przyporządkować organowi, który może je rozstrzygnąć.

Zgoda na przekazanie nie jest zwykłą formalnością

Przed podjęciem decyzji o wyrażeniu zgody trzeba ustalić jej możliwe skutki dla szybkości procedury, uprawnień procesowych, ewentualnych zastrzeżeń i dalszego postępowania. Obrońcy z obu państw powinni przekazać klientowi spójną informację, ale bez gwarantowania określonego wyniku. Użyteczne są tłumaczenia dokumentów, analiza statusu osoby w państwie wydającym oraz wyjaśnienie, które zarzuty można podnosić w kraju wykonania, a które należą do sądu sprawy głównej.

Skuteczna współpraca wymaga odrębnego planu dla każdego państwa

Adwokat w państwie wykonania ENA musi kontrolować legalność zatrzymania, podstawy przekazania, terminy i gwarancje procesowe osoby poszukiwanej. Prawnik w państwie wydającym może równolegle badać zasadność obowiązującego środka, dostęp do akt i możliwe sposoby zakończenia lub ograniczenia postępowania głównego. Przekazywane między obrońcami informacje powinny być zgodne z rzeczywistym stanem sprawy i objęte ochroną tajemnicy zawodowej. W praktyce przydatna jest jedna aktualizowana chronologia decyzji, terminów i przekazanych dokumentów. Konieczna jest także świadomość, że argument skuteczny przed sądem państwa wydającego nie zawsze stanowi przesłankę odmowy wykonania nakazu przez sąd państwa wykonania. Takie rozdzielenie chroni przed składaniem nieskutecznych wniosków w niewłaściwym forum.

Prawa osoby poszukiwanej w państwie wykonującym

Postępowanie o wykonanie europejskiego nakazu aresztowania koncentruje się na dopuszczalności przekazania i gwarancjach procesowych, a nie na ponownym rozpoznaniu całej sprawy o winę. Osoba zatrzymana powinna mieć możliwość uzyskania informacji o nakazie i pomocy prawnej na zasadach właściwych przepisów. Obrońca bada podstawy przekazania, ewentualne przesłanki odmowy, stan pozbawienia wolności i terminy. Potrzebna jest też analiza stanu zdrowia oraz wpływu wykonywanych środków na podstawowe prawa osoby poszukiwanej. Nie każda wada czynności w państwie wydającym może być rozpoznana przez sąd wykonujący w pełnym zakresie.

Wsparcie prawnika w państwie wydającym

Dyrektywa 2013/48/UE przewiduje w odpowiednich warunkach możliwość ustanowienia adwokata w państwie wydającym nakaz, aby wspierał obrońcę działającego w państwie wykonującym. Taka współpraca może służyć uzyskaniu dokumentów, wyjaśnieniu aktualnego statusu postępowania głównego i zbadaniu możliwości złożenia właściwych wniosków w państwie wydającym. Dwa zespoły obrończe nie oznaczają jednak dublowania wszystkich czynności. Trzeba wskazać, który organ może rozstrzygnąć konkretny problem i kto odpowiada za terminowe podjęcie określonego działania.

Przekazanie, zasada specjalności i decyzje klienta

Wyrażenie zgody na przekazanie może wpływać na przebieg i czas procedury, dlatego decyzja powinna zostać podjęta po otrzymaniu jasnych pouczeń o jej skutkach. Osobną kwestią pozostaje zasada specjalności i przewidziane prawem wyjątki oraz możliwość zrzeczenia się określonej ochrony. Należy także rozróżnić termin wydania decyzji od terminu faktycznego przekazania, nie przypisując wszystkim przypadkom jednego kalendarza. Uzgodniona strategia obu prawników powinna obejmować dokumentację nakazu, zarzuty, środek zapobiegawczy i plan działań po przekazaniu.

Koordynacja terminów i zakresu pełnomocnictw

Adwokat w państwie wydającym ENA powinien ustalić stan sprawy głównej, a prawnik w państwie wykonującym – terminy i podstawy procedury przekazania. Współpraca nie zwalnia z rozdzielenia kompetencji obu sądów. Szczególnie istotne są pisemne upoważnienia, dostęp do nakazu, tłumaczenia dokumentów i poinformowanie klienta o skutkach zgody na przekazanie. Nie należy zapewniać, że każda wątpliwość co do winy zostanie rozpoznana przez sąd państwa wykonującego.

Granice kontroli sądu wykonującego ENA

Sąd państwa wykonującego europejski nakaz aresztowania zasadniczo rozstrzyga o przesłankach wykonania i przekazania, nie zaś o winie w sprawie głównej. Obrońca w państwie wydającym może z kolei zajmować się dostępem do akt, środkami zaskarżenia i oceną podstaw nakazu. Obie role wymagają współpracy, ale pisma nie mogą bezrefleksyjnie powielać tych samych zarzutów. Należy wyodrębnić kwestie możliwe do podniesienia w każdym z państw, a także ryzyka wynikające z odmiennych terminów i procedur.

Wymiana informacji i prawo do tłumaczenia

Dla rzetelnej obrony potrzebna jest jednolita chronologia: data zatrzymania, organ wydający nakaz, zakres zarzutów, decyzje dotyczące izolacji oraz otrzymane pouczenia. Komunikacja obu kancelarii powinna chronić tajemnicę zawodową i dane klienta. Jeżeli dokument jest sporządzony w języku niezrozumiałym dla osoby poszukiwanej, trzeba ocenić uprawnienia tłumaczeniowe zgodnie z właściwymi przepisami. Przed zgodą na przekazanie konieczne jest wyjaśnienie jej skutków, a nie założenie, że szybsza procedura zawsze służy interesowi klienta.

Podstawa prawna i zakres aktualności

Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW; przepisy ENA k.p.k.. Tekst aktu oraz jego późniejsze nowelizacje należy sprawdzić w urzędowym systemie ELI lub EUR-Lex według daty ocenianej czynności. Nie każde ogólne stanowisko ma zastosowanie w trybie szczególnym; mogą istnieć wyjątki ustawowe i odmienne przepisy przejściowe.