Dane BTS i billing w procesie karnym: kiedy lokalizacja telefonu nie dowodzi obecności oskarżonego?

Stacja BTS nie jest punktem, w którym znajdował się człowiek

Analiza danych telekomunikacyjnych bywa w procesach karnych prezentowana w postaci sugestywnej mapy: punkty stacji bazowych, sektory anten i ciąg zdarzeń w określonych godzinach. Taka grafika pomaga zrozumieć materiał, ale nie zastępuje analizy jego jakości. Kontakt telefonu z określoną komórką sieci nie oznacza automatycznie obecności urządzenia pod adresem stacji, a tym bardziej obecności oznaczonej osoby w konkretnym lokalu. Należy rozróżnić położenie masztu, radiowy obszar obsługi, rzeczywiste miejsce aparatu oraz tożsamość użytkownika. Każde z tych ustaleń może wymagać innych danych i innego rozumowania.

Co naprawdę zawiera billing i zestawienie BTS

Materiał przekazywany przez operatora może obejmować numery, daty, godziny i czas połączeń, typ zdarzenia sieciowego, identyfikatory komórki, urządzenia lub karty SIM oraz dane związane z sesją transmisji. Jego szczegółowość zależy od usługi, technologii i rodzaju żądania. Billing nie jest ciągłym zapisem drogi telefonu, a brak rejestrowanego zdarzenia w określonym momencie nie jest dowodem braku urządzenia w danym miejscu. Podobnie zgromadzenie danych o urządzeniu nie pozwala jeszcze ustalić, kto wówczas trzymał je w ręku. Zanim powstanie mapa „przemieszczania się oskarżonego”, należy określić, które punkty są danymi pierwotnymi, a które tylko interpretacją.

Art. 218 k.p.k. oraz prawo dostępu do danych

Art. 218 § 1 k.p.k. przewiduje wydanie sądowi lub prokuratorowi, na żądanie zawarte w postanowieniu, określonych danych, w tym objętych odesłaniem do art. 45 ust. 1 i art. 49 Prawa komunikacji elektronicznej, o ile są istotne dla toczącego się postępowania. Trzeba odróżnić przepis określający obowiązek operatora od materialnych i proceduralnych granic uzyskiwania danych przez organy. Kontroli wymagają organ żądający, podstawa, czas, zakres i cel uzyskania informacji. Retencja nie jest równoznaczna z przyznaniem dowolnego dostępu do historii aktywności każdego użytkownika.

Retencja: dwanaście miesięcy nie oznacza nieograniczonej inwigilacji

Art. 47 Prawa komunikacji elektronicznej przewiduje dla objętych obowiązkiem przedsiębiorców zatrzymywanie i przechowywanie danych z art. 49 ust. 1 przez dwanaście miesięcy od połączenia lub nieudanej próby połączenia, z ustawowymi wyjątkami, w tym dla danych zabezpieczonych na innej podstawie. Art. 49 opisuje kategorie informacji związanych z identyfikacją komunikujących się urządzeń oraz czasem, rodzajem i lokalizacją połączenia. Przepisy te nie przesądzają jeszcze o dopuszczalności każdego żądania z punktu widzenia prawa Unii. W sprawie wymagającej oceny tej kwestii należy rozróżnić legalność retencji, legalność dostępu oraz procesową ocenę materiału już zgromadzonego.

Standard TSUE: powaga ingerencji i niezależna kontrola

W wyroku z 2 marca 2021 r., C-746/18, Prokuratuur, Trybunał Sprawiedliwości UE odniósł się do dostępu organów do danych ruchu i lokalizacji umożliwiających wyprowadzanie szczegółowych wniosków o życiu prywatnym. Trybunał akcentował wymagania związane z celem ingerencji, jej proporcjonalnością oraz uprzednią kontrolą przez sąd lub niezależny organ, z wyjątkami przewidzianymi przez prawo Unii. Sam fakt, że dane mogą okazać się użyteczne, nie kończy więc badania legalności. Równie błędne byłoby jednak wyprowadzanie tezy, że każde uchybienie automatycznie unicestwia całą sprawę karną. Skutki procesowe i możliwość wykorzystania dowodu należy analizować osobno, z uwzględnieniem krajowych przepisów, prawa UE i rzetelności procesu.

Dlaczego sektor radiowy nie daje dokładnych współrzędnych

Urządzenie nie musi połączyć się z geograficznie najbliższą stacją. O wyborze komórki mogą współdecydować obciążenie sieci, parametry radiowe, ukształtowanie terenu, przeszkody terenowe, warunki propagacji i zastosowana technologia. Kierunek sektora antenowego również nie oznacza ostrej geometrycznej granicy zasięgu. Analiza zdarzenia sprzed miesięcy powinna korzystać z danych historycznych o konfiguracji sieci z właściwego dnia, a nie wyłącznie z aktualnego wykazu masztów. Wnioskowanie o konkretnym budynku wymaga wykazania, że inne realne położenia urządzenia zostały technicznie wykluczone lub istotnie ograniczone.

Numer, karta SIM, aparat i użytkownik to cztery różne ustalenia

W aktach może znaleźć się informacja, kto podpisał umowę abonamentową, jaki numer był używany i z jakim urządzeniem została związana aktywność w sieci. Nie oznacza to jednak automatycznie identyfikacji osoby używającej aparatu w badanej minucie. Telefon mógł być przekazany, pozostawiony w samochodzie lub obsługiwany przez inną osobę. W sprawach o szczególnie istotnym znaczeniu dane o abonencie trzeba zestawiać z monitoringiem, korespondencją, zeznaniami, historią logowania i innymi dowodami. Oskarżenie powinno wykazać nie tylko ślad sieciowy, lecz także poprawność związku tego śladu z konkretnym człowiekiem.

Materiał pierwotny i łańcuch przetworzeń

Oceniając wykres czy mapę, należy ustalić, czy powstały one bezpośrednio z eksportu operatora, czy z tabeli sporządzonej przez analityka. Istotne są metadane czasu, nazwy pól, zasady konwersji czasu lokalnego i UTC, korekty identyfikatorów sektorów, scalanie rekordów oraz sposób przedstawienia brakujących danych. Zestawienie z nieudokumentowaną obróbką nie musi być fałszywe, lecz jego wynik wymaga możliwości odtworzenia. W przypadku rozbieżności w czasie zdarzenia nawet drobne przesunięcie strefy czasowej może prowadzić do pozornej zbieżności lub rozbieżności z zapisem monitoringu. Prawo do obrony obejmuje realną możliwość zakwestionowania metodologii, nie tylko obejrzenia gotowego obrazka.

Opinia biegłego nie powinna zastępować oceny sądu

Art. 193 k.p.k. przewiduje zasięgnięcie opinii biegłego, gdy stwierdzenie okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia wymaga wiadomości specjalnych. W kwestii zasięgu radiowego lub rekonstrukcji zdarzeń na podstawie BTS pytania powinny dotyczyć danych technicznych, niepewności i alternatywnych interpretacji. Biegły nie rozstrzyga, czy oskarżony popełnił czyn; końcowej oceny dowodu dokonuje sąd w świetle art. 7 k.p.k. i całokształtu materiału. Dobrze sformułowany wniosek dowodowy wskazuje, jaka konkretna konkluzja jest metodologicznie niewystarczająca i jakie dokumenty mogą ją sprawdzić.

Czy nielegalnie uzyskany rekord automatycznie podlega wyłączeniu

W polskim procesie karnym znaczenie ma również art. 168a k.p.k., lecz jego treść nie znosi wymagań konstytucyjnych i unijnych ani obowiązku zapewnienia rzetelnego postępowania. Zastrzeżenie dotyczące pozyskania danych powinno wskazywać konkretną wadę podstawy prawnej, zakresu żądania lub mechanizmu kontroli, a następnie wyjaśniać jej znaczenie dla praw strony i wyniku sprawy. Nie wystarcza automatyczny wniosek, że „BTS są nielegalne”, tak samo jak nie wystarcza mechaniczne powołanie się na ich użyteczność dla śledztwa. Każda z tych tez wymaga odrębnego uzasadnienia.

Wniosek praktyczny dla obrony

Najpierw należy pozyskać postanowienia oraz pierwotne dane operatora. Następnie sprawdzić aktualność konfiguracji sieci, identyfikację karty SIM, aparatu i faktycznego użytkownika. Dopiero wtedy porównywać wyniki z innymi dowodami oraz stawiać pytania biegłemu. Dane BTS mogą wzmacniać spójną wersję wydarzeń, ale nie powinny być przekształcane w pewną geolokalizację człowieka bez udokumentowania niepewności metody. W sprawie karnej intuicyjnie atrakcyjna wizualizacja nie może zastąpić wymaganego prawem standardu dowodzenia.

Podstawa prawna i źródła pierwotne

• Kodeks postępowania karnego — t.j. Dz.U. 2026 poz. 490
• Prawo komunikacji elektronicznej — tekst urzędowy
• TSUE, wyrok z 2 marca 2021 r., C-746/18 (Prokuratuur)