AI w kancelarii a tajemnica adwokacka: bezpieczne korzystanie z modeli językowych

Narzędzie AI nie przejmuje obowiązków adwokata

Model językowy może ułatwić porządkowanie materiału i sporządzanie roboczych zestawień, lecz nie staje się pełnomocnikiem klienta ani podmiotem odpowiedzialnym za strategię obrony. Każdy dokument skierowany do sądu wymaga merytorycznej kontroli człowieka. Przepisy, orzecznictwo i przytoczone cytaty należy sprawdzać w źródłach pierwotnych. Prawnik nie może usprawiedliwiać błędnego pisma procesowego twierdzeniem, że wygenerował je system AI.

Art. 6 Prawa o adwokaturze jako punkt wyjścia

Obowiązek zachowania tajemnicy dotyczy wszystkiego, o czym adwokat dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej, w zakresie wynikającym z ustawy. Jest to obowiązek zawodowy o fundamentalnym charakterze, a nie zwykła klauzula poufności w kontrakcie. Przed wprowadzeniem informacji do zewnętrznego systemu należy ocenić, czy operacja nie powoduje nieuprawnionego ujawnienia danych objętych tajemnicą i czy umowa z dostawcą zapewnia wymagany poziom ochrony.

Dane klienta w promptach i załącznikach

Prompt może zawierać nazwiska stron, historię choroby, opis czynu, korespondencję z obrońcą lub strategię procesową. Nawet pozornie zanonimizowany dokument może pozwalać na identyfikację osoby przez kombinację szczegółów. Należy rozważyć minimalizację i usunięcie danych umożliwiających odtworzenie tożsamości, o ile w ogóle jest to zgodne z celami przetwarzania. W sprawach szczególnie wrażliwych bezpieczniejsze może być całkowite niewprowadzanie akt do zewnętrznego modelu.

Czy dostawca wykorzystuje dane do ulepszania modelu

Warunki usług i dokumentacja techniczna powinny jasno określać retencję promptów, możliwość ich używania do treningu, dostęp personelu dostawcy i udział podwykonawców. Sam marketingowy opis narzędzia jako „enterprise” nie zastępuje analizy kontraktu. Warto rozróżnić usługi, w których dane mogą być używane do ulepszania modeli, od rozwiązań z umownie wyłączonym treningiem oraz od systemów lokalnych, których bezpieczeństwo także trzeba odrębnie ocenić.

RODO i właściwe role stron

Jeżeli narzędzie przetwarza dane osobowe klientów na zlecenie kancelarii, należy ustalić role administratora i podmiotu przetwarzającego oraz ewentualne wymogi art. 28 RODO. Nie każda usługa AI ma ten sam model relacji prawnej. Trzeba sprawdzić podstawę przetwarzania danych, minimalizację, środki bezpieczeństwa, terminy usuwania i miejsce transferu. Informacje o sprawie mogą jednocześnie podlegać prawu o tajemnicy zawodowej, któremu nie wystarczy sama zgodność z RODO.

Dane szczególne i informacje o sprawach karnych

Dokumenty medyczne, dane o zdrowiu i informacje dotyczące zarzutów lub wyroków karnych wymagają szczególnej ostrożności. RODO przewiduje dla nich odrębne wymagania, które muszą być zestawione z obowiązkiem ochrony tajemnicy adwokackiej i przepisami proceduralnymi. Kancelaria powinna wprowadzić klasyfikację danych, pozwalającą pracownikowi szybko rozpoznać, że określony dokument nie nadaje się do przetwarzania w wybranym narzędziu.

Lokalny model nie jest automatycznie bezpieczny

Uruchomienie modelu na własnym serwerze może ograniczyć transfer danych do zewnętrznego dostawcy, ale nie eliminuje ryzyka błędnej konfiguracji, wycieku, dostępu nieuprawnionych użytkowników lub niewłaściwego przechowywania logów. Konieczne są standardowe zasady kontroli dostępu, szyfrowania i aktualizacji systemu. Ocena powinna porównywać realny model zagrożeń, nie proste hasło „lokalnie znaczy zgodnie z prawem”.

Konfabulacje i fałszywe podstawy prawne

Modele generatywne mogą podawać nieistniejące orzeczenia, błędne sygnatury i nieaktualne przepisy w wiarygodnie brzmiącym stylu. Szczególnie niebezpieczne jest kopiowanie takiego materiału do pisma procesowego bez weryfikacji. Kancelaria powinna stosować zasadę sprawdzania każdego cytowanego źródła oraz wyraźnie odróżniać materiał źródłowy od sugestii systemu. Niektóre zadania, jak szybkie streszczenie publicznych przepisów, niosą mniejsze ryzyko niż rekonstrukcja dowodów z akt klienta.

Regulamin używania AI dla zespołu

Warto określić dozwolone narzędzia, kategorie danych zakazanych, obowiązek kontroli rezultatów, procedurę zgłaszania incydentów oraz sposób prowadzenia rejestru dostępów. Szkolenie powinno dotyczyć praktycznych przypadków: analizy umowy, transkrypcji rozmów, streszczania akt i tworzenia pism. Bez odpowiednich zasad pracownicy mogą nieformalnie korzystać z prywatnych kont w narzędziach, co tworzy ryzyko shadow AI.

Profesjonalna odpowiedzialność pozostaje po stronie człowieka

Decyzję o wykorzystaniu AI należy podjąć z uwzględnieniem konkretnej sprawy, interesu klienta i standardu profesjonalnej staranności. Wewnętrzne audyty powinny sprawdzać, czy system rzeczywiście poprawia jakość pracy bez uszczerbku dla poufności. Jeżeli korzyści organizacyjne nie równoważą ryzyka ujawnienia tajemnicy, narzędzie należy ograniczyć albo zmienić sposób przetwarzania. Prawna i etyczna odpowiedzialność nie może zostać przeniesiona na algorytm.

Powiązane publikacje

Umowa wdrożenia systemu AI · Tajemnica adwokacka i jej granice

Czy streszczanie anonimowej sprawy przez AI jest bezpieczne?

Usunięcie imienia i nazwiska zmniejsza część ryzyka, ale w połączeniu z datą zdarzenia, nietypową sytuacją lub lokalizacją materiał nadal może identyfikować klienta. Konieczna jest ocena możliwości identyfikacji także przez dane pośrednie. W sprawach medialnych albo dotyczących wąskiej grupy osób nawet rozbudowana redakcja może nie usuwać ryzyka. Najlepiej ograniczać zakres promptu do absolutnie niezbędnych informacji, a w przypadkach wysokiego ryzyka w ogóle nie używać zewnętrznego narzędzia.

Czy umowa powierzenia RODO wystarczy dla tajemnicy zawodowej?

Umowa powierzenia może być konieczna, gdy występuje relacja administrator–procesor, ale sama jej obecność nie rozstrzyga o zgodności z obowiązkiem zachowania tajemnicy adwokackiej. Należy dodatkowo ocenić rzeczywisty model dostępu do danych, personel dostawcy, retencję oraz standard ochrony informacji objętych tajemnicą. Profesjonalna odpowiedzialność wymaga szerszej analizy niż sprawdzenie, czy dostawca oferuje dokument zatytułowany „DPA”. Niektóre dane mogą być zbyt wrażliwe dla danej usługi mimo pozornej zgodności kontraktowej.

Jak weryfikować orzeczenia wskazywane przez model?

Każde przywołane orzeczenie należy odnaleźć w wiarygodnym źródle, sprawdzić jego sentencję, uzasadnienie i stan prawny, którego dotyczyło. Model może wymyślać numery spraw i cytaty, a także łączyć fragmenty różnych rozstrzygnięć. Sama zgodność tytułu orzeczenia nie wystarcza. Warto przyjąć zasadę, że materiał wygenerowany nie jest źródłem prawa, a jedynie propozycją wymagającą weryfikacji. W złożonych sprawach trzeba też sprawdzić późniejsze zmiany orzecznictwa i ustaw.

Co zrobić po przypadkowym ujawnieniu informacji klienta?

Najpierw trzeba ustalić zakres przesłanych danych, dostawcę, możliwości usunięcia informacji oraz potencjalny dostęp innych osób. Następnie należy ocenić obowiązki związane z tajemnicą zawodową i ewentualnym naruszeniem ochrony danych osobowych. Warto zabezpieczyć historię zdarzenia bez dalszego rozpowszechniania poufnej treści. Reakcja nie powinna polegać wyłącznie na skasowaniu rozmowy z interfejsu, jeśli system przechowuje odrębne kopie i logi.