WILIŃSKI LEGAL
Pomagamy artystom, kolekcjonerom, galeriom i przedsiębiorcom w sprawach dotyczących sprzedaży dzieł, praw autorskich, licencji i odpowiedzialności za naruszenia umów. Zajmujemy się także sporami o autentyczność i pochodzenie obiektów.
Doradzamy artystom, kolekcjonerom, właścicielom dzieł, galeriom i innym uczestnikom rynku sztuki.
Doradzamy w sprawach dotyczących praw twórców, sposobów korzystania z utworów, licencji, przenoszenia praw i naruszeń praw autorskich.
Pomagamy przy umowach sprzedaży, komisu, depozytu, użyczenia, ekspozycji i innych formach obrotu dziełami sztuki.
Wspieramy klientów w sprawach dotyczących własności, pochodzenia dzieł, odpowiedzialności sprzedawców i pośredników oraz konfliktów związanych z obrotem dziełami sztuki.
Model doradztwa dostosowujemy do roli klienta na rynku: inaczej wygląda ochrona interesu twórcy, inaczej kolekcjonera, galerii czy inwestora.
Dobrze skonstruowana transakcja na rynku sztuki powinna precyzyjnie rozdzielać własność obiektu, prawa autorskie, zakres dozwolonego korzystania z dzieła oraz odpowiedzialność stron. W praktyce oznacza to jasne określenie, kto ma tytuł prawny do dzieła, jakie uprawnienia nabywa kupujący i na jakich zasadach możliwy jest dalszy obrót, ekspozycja lub komercyjne wykorzystanie utworu.
Weryfikacja dzieła sztuki wymaga połączenia wiedzy o umowach, prawach autorskich, obrocie międzynarodowym i udokumentowanym pochodzeniu. Poniższe informacje stanowią ogólny punkt wyjścia do analizy prawnej.
Przy zakupie dzieła sztuki kluczowe znaczenie ma udokumentowanie historii własności, poprzednich transakcji, informacji o autorze i autentyczności przedmiotu. Weryfikacja dokumentów nie powinna ograniczać się do certyfikatu wystawionego przez sprzedającego. Zależnie od rodzaju dzieła trzeba przeanalizować provenance, dane galerii lub domu aukcyjnego, dokumenty przewozowe oraz ewentualne rejestry dzieł utraconych. Gdy pojawią się sprzeczności, umowa powinna jasno określać deklaracje stron i konsekwencje ujawnienia wad prawnych.
Nie. Nabycie własności fizycznego egzemplarza utworu nie jest tożsame z przeniesieniem autorskich praw majątkowych do korzystania z niego. Kwestie te reguluje ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Osoba kupująca obraz powinna osobno ustalić, czy może reprodukować go komercyjnie, używać w reklamie, udostępniać w katalogach i publikacjach albo sporządzać opracowania. Jeżeli potrzebna jest licencja lub przeniesienie praw, umowa powinna określać wymagane pola eksploatacji.
Umowa powinna identyfikować strony, dzieło, technikę, rozmiary, stan zachowania, źródło pochodzenia, cenę, termin wydania i sposób zabezpieczenia transportu. Znaczenie mogą mieć oświadczenia dotyczące autentyczności, uprawnień sprzedającego, ewentualnych ograniczeń w obrocie oraz zasady odpowiedzialności za wady. W transakcji międzynarodowej trzeba dodatkowo ustalić prawo właściwe, jurysdykcję, miejsce wykonania umowy i konieczne formalności dotyczące wywozu.
Prawo do wynagrodzenia twórcy i jego następców przy zawodowej odsprzedaży oryginału utworu plastycznego, potocznie określane jako droit de suite, ma własne przesłanki i wyjątki. Nie obejmuje każdej prywatnej transakcji na identycznych zasadach. Galerie, domy aukcyjne i profesjonalni sprzedawcy powinni ustalać charakter transakcji, status uczestników oraz sposób rozliczenia należności. Szczegóły wymagają odniesienia do aktualnego brzmienia przepisów i dokumentów konkretnego obrotu.
Ryzyka obejmują spory o autentyczność i pochodzenie, odpowiedzialność kontraktową, prawa autorskie, naruszenia oznaczeń pochodzenia oraz określone obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy. Zakres obowiązków podmiotów handlujących dziełami sztuki wynika z ich roli, skali i charakteru czynności, a nie z samego faktu uczestniczenia w rynku sztuki. Dla każdej transakcji należy oddzielnie określić wymagany poziom identyfikacji stron i dokumentacji.
Warto zabezpieczyć dokumentację transakcji, korespondencję, certyfikaty i opinie ekspertów oraz ustalić możliwy termin dochodzenia roszczeń. Należy rozróżnić odpowiedzialność za niezgodność świadczenia z umową, ewentualne wady prawne, błąd lub inne podstawy dochodzenia roszczeń. W trudniejszych sprawach niezbędne bywa połączenie analizy prawnej i niezależnej ekspertyzy dotyczącej obiektu. Pochopna publiczna ocena autentyczności może rodzić dodatkowe spory.
Odrębnie mogą istnieć prawa do przedstawionego utworu i do samej fotografii, zależnie od spełnienia przesłanek ochrony. Wykorzystanie reprodukcji na stronie internetowej, w katalogu aukcyjnym lub w mediach społecznościowych wymaga sprawdzenia źródła uprawnień i zakresu dozwolonego wykorzystania. Rozwiązaniem nie jest automatyczne wskazanie nazwiska fotografa, jeżeli nie istnieje inna podstawa legalnego korzystania.
Podstawy prawne: ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Kodeks cywilny, a w odpowiednich przypadkach ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu i przepisy dotyczące ochrony zabytków.
Tomasz Wiliński – profil adwokataWłasność intelektualna w strefie WiedzaKontakt w sprawie transakcji i sporuPrzy transakcji dotyczącej dzieła sztuki znaczenie ma nie tylko sama umowa sprzedaży. Należy ustalić pochodzenie obiektu, zakres praw właściciela, ewentualne ograniczenia w wywozie, autentyczność dokumentacji oraz to, czy wraz z własnością dzieła przechodzą jakiekolwiek prawa autorskie. Te zagadnienia są prawnie odrębne i nie powinny być traktowane zamiennie.
Kancelaria wspiera klientów także przy sporach dotyczących wad prawnych i fizycznych, praw do wizerunku dzieła, licencji, umów z galeriami i artystami oraz przy analizie dokumentów przed zakupem. Celem jest ograniczenie ryzyka jeszcze przed zawarciem transakcji.