Fałszywe faktury: odpowiedzialność z art. 270a i 271a k.k.

Dwa przepisy dotyczą różnych zachowań

Art. 270a k.k. penalizuje podrabianie lub przerabianie faktury w zakresie okoliczności mogących mieć znaczenie dla należności publicznoprawnej oraz używanie takiej faktury jako autentycznej. Art. 271a dotyczy natomiast wystawienia faktury poświadczającej nieprawdę co do okoliczności faktycznych istotnych podatkowo albo używania takiej faktury. W praktyce różnica między „podrobieniem dokumentu” a „poświadczeniem nieprawdy” ma zasadnicze znaczenie dla kwalifikacji.

Art. 270a – autentyczność faktury

Przepis koncentruje się na ingerencji w autentyczność dokumentu. Chodzi o stworzenie faktury pozornie pochodzącej od innego wystawcy albo zmianę autentycznej faktury w sposób mający znaczenie podatkowe, a także posłużenie się takim dokumentem. Nie każda pomyłka w fakturze jest fałszerstwem.

Art. 271a – poświadczenie nieprawdy

W art. 271a dokument może być autentyczny co do wystawcy, ale zawierać nieprawdziwe informacje o zdarzeniu gospodarczym istotnym dla podatku lub zwrotu należności podatkowej. Dla typu podstawowego znaczenie ma również wartość lub łączna wartość należności ogółem na fakturze lub fakturach.

Wartość faktur ma wpływ na kwalifikację

Kodeks przewiduje surowsze typy przy bardzo wysokich wartościach oraz przy uczynieniu z przestępstwa stałego źródła dochodu. Nie należy jednak automatycznie utożsamiać wartości brutto faktur ze szkodą podatkową. To różne kategorie, które mogą mieć odmienne znaczenie dla kwalifikacji prawnej, wymiaru kary i odpowiedzialności skarbowej.

Faktura nierzetelna nie zawsze oznacza przestępstwo z Kodeksu karnego

Obrót gospodarczy generuje błędy księgowe, korekty, spory o wykonanie świadczenia i rozbieżności dokumentacyjne. Odpowiedzialność z art. 270a lub 271a wymaga realizacji ustawowych znamion i odpowiedniej strony podmiotowej. Błąd, wadliwy opis usługi czy spór co do momentu wykonania świadczenia nie powinny być automatycznie kwalifikowane jak świadome fałszowanie faktur.

Możliwy zbieg z Kodeksem karnym skarbowym

Te same zdarzenia mogą mieć znaczenie także na gruncie Kodeksu karnego skarbowego, zwłaszcza gdy faktury zostały wykorzystane w rozliczeniu podatkowym. Analiza powinna więc obejmować zarówno przepisy Kodeksu karnego, jak i odpowiedzialność skarbową oraz zasady zbiegu.

Dowody cyfrowe są często kluczowe

W sprawach fakturowych bada się systemy księgowe, pocztę elektroniczną, komunikatory, logi, pliki źródłowe, umowy, potwierdzenia wykonania usług, przepływy bankowe i dokumentację magazynową. Sama treść faktury rzadko daje pełną odpowiedź na pytanie, kto podjął decyzję o jej wystawieniu i z jaką świadomością.

Odpowiedzialność konkretnej osoby

W spółce fakturę może technicznie wystawić pracownik księgowości, ale decyzja gospodarcza pochodzić od innej osoby. Postępowanie powinno ustalić rzeczywisty zakres obowiązków, uprawnienia w systemie, obieg dokumentów i to, kto znał rzeczywisty przebieg transakcji. Funkcja w zarządzie sama w sobie nie przesądza o odpowiedzialności karnej za każdą fakturę.