Wiedza
 /
AI / compliance
AI / compliance

AI literacy w firmie – czego naprawdę wymaga art. 4 AI Act?

Po zmianie obowiązującej w 2026 r. art. 4 AI Act wymaga od dostawców i podmiotów stosujących systemy AI podejmowania środków wspierających rozwój kompetencji AI personelu i innych osób używających systemów w ich imieniu. Obowiązek jest kontekstowy; nie ustanawia jednego certyfikatu ani identycznego programu dla wszystkich.

Stan prawny: 11 listopada 2026 r.
Odpowiedź w skrócie:
Po zmianie obowiązującej w 2026 r. art. 4 AI Act wymaga od dostawców i podmiotów stosujących systemy AI podejmowania środków wspierających rozwój kompetencji AI personelu i innych osób używających systemów w ich imieniu. Obowiązek jest kontekstowy; nie ustanawia jednego certyfikatu ani identycznego programu dla wszystkich.

Aktualne brzmienie art. 4 ma znaczenie

W 2026 r. unijny prawodawca zmienił brzmienie art. 4 AI Act. Aktualna regulacja nakazuje podejmowanie środków wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI, z uwzględnieniem wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia, szkolenia i kontekstu użycia systemów oraz osób, wobec których systemy są stosowane. Nie należy więc opierać procedury compliance na wcześniejszym brzmieniu przepisu.

Nie ma jednego obowiązkowego szkolenia

AI Act nie tworzy uniwersalnego programu godzinowego ani państwowego certyfikatu AI literacy dla każdego pracownika. Środki powinny odpowiadać rzeczywistemu sposobowi używania AI. Innego przygotowania wymaga pracownik korzystający z generatora tekstu do redakcji, innego osoba wdrażająca system rekrutacyjny, a jeszcze innego zespół techniczny integrujący model z procesem decyzyjnym.

Co powinien rozumieć użytkownik AI?

Minimalny sens programu powinien obejmować funkcję używanego narzędzia, ograniczenia jakościowe, ryzyko błędów i konfabulacji, ochronę danych i tajemnic, zasady weryfikacji rezultatów, cyberbezpieczeństwo oraz procedurę eskalacji. W zastosowaniach wpływających na ludzi trzeba uwzględnić ryzyko dyskryminacji, praw podstawowych i nadmiernego automatyzowania decyzji.

Najpierw mapa zastosowań

Skuteczny program zaczyna się od inwentaryzacji systemów AI i ich użytkowników. Firma powinna wiedzieć, kto korzysta z jakiego narzędzia, w jakim celu, na jakich danych i z jakim wpływem na klientów, pracowników lub kontrahentów. Dopiero wtedy można przypisać adekwatne szkolenia, instrukcje i poziomy kontroli.

Dokumentowanie bez biurokracji

Warto zachować program szkolenia, listę grup objętych instrukcją, datę aktualizacji zasad i potwierdzenie przekazania materiałów. Nie chodzi o produkowanie dokumentów dla samych dokumentów, lecz o możliwość wykazania, że organizacja rozpoznała kontekst i podjęła racjonalne środki.

AI literacy to nie całość AI compliance

Spełnienie art. 4 nie zastępuje kwalifikacji systemu według AI Act ani obowiązków wynikających z RODO, prawa pracy, tajemnicy przedsiębiorstwa, cyberbezpieczeństwa czy praw autorskich. Program kompetencyjny powinien być elementem szerszego ładu AI: polityki dopuszczonych narzędzi, zasad danych, nadzoru człowieka, obsługi incydentów i cyklicznego przeglądu.

AI literacy to obowiązek organizacyjny, nie certyfikat

Art. 4 AI Act wymaga podejmowania środków wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI u osób zajmujących się systemami AI w imieniu dostawcy lub podmiotu stosującego. Przepis nie ustanawia jednego urzędowego kursu ani obowiązkowego certyfikatu dla każdego pracownika. Organizacja powinna dobrać działania do wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia, kontekstu zastosowania i grup osób, wobec których system jest używany.

Innego szkolenia potrzebuje użytkownik, innego osoba zatwierdzająca wdrożenie

Pracownik używający generatora tekstu powinien rozumieć m.in. ryzyko błędnych wyników, poufność danych i potrzebę weryfikacji. Zespół HR korzystający z narzędzia wspierającego ocenę kandydatów potrzebuje dodatkowej wiedzy o dyskryminacji, danych osobowych i nadzorze człowieka. Zarząd oraz osoby kupujące technologię powinny natomiast rozumieć klasyfikację systemów, role regulacyjne, odpowiedzialność dostawców i wymogi kontraktowe. Jedno szkolenie dla wszystkich nie odpowiada idei podejścia opartego na kontekście.

Mapa zastosowań powinna poprzedzać program szkoleniowy

Nie da się zaprojektować sensownego AI literacy bez wiedzy, z jakich narzędzi firma faktycznie korzysta. Trzeba uwzględnić nie tylko oficjalne platformy, ale też funkcje AI w pakietach biurowych, wtyczki, automatyczne transkrypcje i publiczne chatboty używane oddolnie. Dopiero mapa zastosowań pozwala przypisać role, ryzyka i minimalny poziom kompetencji.

Jak udokumentować podjęte działania

Dokumentowanie programu, grup uczestników, materiałów i aktualizacji może pomóc wykazać podjęcie odpowiednich działań. Testy wiedzy są jednym z możliwych narzędzi organizacyjnych, a nie odrębnym, powszechnym nakazem wynikającym z art. 4. Podobnie przepis nie ustanawia obowiązku osiągnięcia przez każdego pracownika jednego, z góry określonego poziomu lub uzyskania certyfikatu. Zakres działań trzeba dobierać do personelu, zastosowań i ryzyka; przy zmianie narzędzi warto aktualizować instrukcje i szkolenia.

AI literacy powinno łączyć prawo, bezpieczeństwo i jakość

Najlepszy program nie ogranicza się do przepisów AI Act. Powinien obejmować ochronę danych, tajemnicę przedsiębiorstwa, prawa autorskie, cyberbezpieczeństwo, weryfikację wyników, ryzyko deepfake i bezpieczne korzystanie z promptów. Zakres zależy od organizacji, ale pracownik powinien wiedzieć nie tylko „czego wymaga prawo”, lecz również jak rozpoznać ryzyko w codziennej pracy i komu je zgłosić.

Przeczytaj również

Warto przeczytać także

Proponowane działania organizacyjne
  1. Zidentyfikuj systemy AI oraz osoby korzystające z nich w imieniu organizacji.
  2. Dobierz działania do wiedzy, doświadczenia, wykształcenia i kontekstu użycia narzędzi.
  3. Uwzględnij osoby, wobec których systemy są stosowane, oraz ryzyka danego zastosowania.
  4. Zachowaj dowody podjętych działań i aktualizuj materiały po zmianie narzędzi; certyfikat lub test nie jest uniwersalnym wymogiem art. 4.
Najczęstszy błąd:
 Sprowadzenie art. 4 AI Act do jednorazowego webinaru dla wszystkich. Poziom kompetencji ma odpowiadać rolom, wiedzy, kontekstowi i ryzyku konkretnych zastosowań.
Przykład:
Firma wdraża generatywne AI w marketingu, HR i dziale prawnym. Zamiast jednego szkolenia tworzy wspólny moduł podstawowy oraz osobne scenariusze dotyczące danych kandydatów, tajemnicy przedsiębiorstwa, praw autorskich i kontroli jakości.
Podstawa prawna:
Art. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1689 w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 5 rozporządzenia (UE) 2026/1744.
 –
EUR-Lex

Udostępnij tę analizę

Jeśli materiał może pomóc innym zrozumieć problem prawny, przekaż odnośnik dalej.