Skreślenie ucznia z listy – kiedy szkoła może podjąć taką decyzję?
Skreślenie ucznia nie może być improwizowaną „karą porządkową”. W reżimie art. 68 Prawa oświatowego potrzebna jest wyraźna podstawa w statucie, uchwała rady pedagogicznej, opinia samorządu uczniowskiego i decyzja dyrektora. Dodatkowo ucznia objętego obowiązkiem szkolnym co do zasady w ogóle nie można skreślić w tym trybie.
Statut jest punktem wyjścia
Szkoła nie może stworzyć podstawy skreślenia dopiero w chwili konfliktu z uczniem. Przypadki, w których skreślenie jest dopuszczalne, powinny wynikać ze statutu. Jednocześnie samo wystąpienie zdarzenia opisanego w statucie nie zwalnia organów szkoły z obowiązku ustalenia faktów, zachowania procedury i oceny proporcjonalności reakcji.
Statut określa również prawa i obowiązki uczniów, rodzaje kar oraz tryb odwoływania się od kary. Nie można więc analizować skreślenia w oderwaniu od całego systemu środków wychowawczych i dyscyplinujących obowiązujących w danej szkole.
Rada pedagogiczna i samorząd uczniowski
Ustawa wymaga uchwały rady pedagogicznej i zasięgnięcia opinii samorządu uczniowskiego. Opinia samorządu nie jest tym samym co zgoda, ale jej pominięcie oznacza wadliwość procedury. Rada pedagogiczna powinna dysponować ustalonym stanem faktycznym, a nie wyłącznie ogólnym opisem konfliktu.
Obowiązek szkolny zmienia sytuację
Art. 68 ust. 3 stanowi, że zwykły tryb skreślenia nie dotyczy ucznia objętego obowiązkiem szkolnym. W uzasadnionych przypadkach taki uczeń może zostać – na wniosek dyrektora – przeniesiony przez kuratora oświaty do innej szkoły. Ustawa przewiduje szczególny wyjątek dla ucznia szkoły artystycznej objętego obowiązkiem szkolnym, wymagający dodatkowo pozytywnej opinii właściwej jednostki nadzoru.
- czy statut rzeczywiście przewiduje skreślenie za dane zachowanie;
- czy ustalono fakty i umożliwiono uczniowi lub jego przedstawicielom odniesienie się do zarzutów;
- czy podjęto wymaganą uchwałę rady pedagogicznej;
- czy uzyskano opinię samorządu uczniowskiego;
- czy uczeń nie jest objęty obowiązkiem szkolnym;
- czy decyzja zawiera rzeczywiste uzasadnienie, a nie jedynie przepisanie statutu;
- czy pouczenie o środku zaskarżenia odpowiada statusowi konkretnej szkoły i właściwym przepisom.
Decyzja administracyjna wymaga rzetelnego postępowania
Skoro ustawa przewiduje formę decyzji, organ nie powinien traktować sprawy jako czysto wewnętrznej. Trzeba ustalić stan faktyczny, wskazać dowody, odnieść się do wyjaśnień ucznia i uzasadnić, dlaczego w konkretnych okolicznościach zastosowano najsurowszą konsekwencję. Szczegółowy tok zaskarżenia należy każdorazowo ustalić z uwzględnieniem rodzaju szkoły i jej statusu prawnego.
W szkołach niepublicznych oraz w placówkach o szczególnym statusie trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy właściwe dla danego typu jednostki i jej statut – nie każdą sytuację można mechanicznie oceniać według modelu szkoły publicznej.