Kontakty z dzieckiem po rozstaniu – kiedy sąd może je ograniczyć albo zakazać?

Kontakty z dzieckiem są odrębną instytucją od władzy rodzicielskiej. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie traci przez to automatycznie prawa i obowiązku kontaktów. Ograniczenie albo zakaz wymaga osobnej oceny dobra dziecka i odpowiednich przesłanek z art. 113²–113³ KRO.

Co prawnie oznacza „kontakt”?

Art. 113 § 2 obejmuje nie tylko osobiste spotkania. Kontakty to m.in. odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencja oraz środki komunikacji na odległość, w tym elektronicznej. Dlatego orzeczenie może odmiennie regulować spotkania osobiste, noclegi, telefon i komunikatory.

Najpierw porozumienie rodziców, w braku porozumienia – sąd

Jeżeli dziecko stale przebywa u jednego rodzica, rodzice powinni wspólnie ustalić sposób kontaktów drugiego rodzica, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia. Gdy porozumienia nie ma, rozstrzyga sąd opiekuńczy. Konflikt rodziców sam w sobie nie powinien przesłaniać indywidualnej oceny potrzeb dziecka.

Ograniczenie kontaktów – art. 113² KRO

Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd ogranicza utrzymywanie kontaktów. Ustawa podaje otwarty katalog środków: może zakazać spotkań, zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu, zezwolić na spotkania tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego lub innej wskazanej osoby, ograniczyć kontakty do określonych form komunikacji na odległość albo takiej komunikacji zakazać.

Ograniczenie powinno być dobrane do konkretnego problemu. Jeżeli ryzyko dotyczy np. samodzielnego zabierania dziecka, nie zawsze konieczne jest eliminowanie wszystkich form kontaktu. Jeżeli problemem jest przemoc podczas bezpośrednich spotkań, sama rozmowa telefoniczna może wymagać innej oceny.

Zakaz kontaktów – wyższy próg

Art. 113³ przewiduje zakaz, gdy utrzymywanie kontaktów poważnie zagraża dobru dziecka lub je narusza. To rozwiązanie bardziej ingerujące niż ograniczenie. Wymaga więc ustalenia konkretnych okoliczności pokazujących poziom zagrożenia albo naruszenia dobra dziecka.

W praktyce znaczenie mogą mieć przemoc, poważne uzależnienie wpływające na bezpieczeństwo, zachowania destabilizujące dziecko, narażanie go na przestępczość albo inne sytuacje, w których łagodniejsze środki nie zapewniają ochrony. Każdy przypadek wymaga indywidualnego materiału dowodowego.

Sąd może zobowiązać rodziców do określonego postępowania

Na podstawie art. 113⁴ sąd może zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w szczególności skierować ich do placówek lub specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem albo inną pomocą, wskazując sposób kontroli wykonania zarządzeń. Celem nie musi być więc wyłącznie ograniczenie kontaktu; możliwe jest również stworzenie warunków do jego bezpiecznej odbudowy.

Rozstrzygnięcie nie jest niezmienne

Art. 113⁵ pozwala sądowi zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Orzeczenie powinno odpowiadać aktualnej sytuacji. Poprawa funkcjonowania rodzica, zakończenie terapii, zmiana wieku dziecka albo pojawienie się nowego ryzyka mogą uzasadniać ponowne ukształtowanie kontaktów.