ABW – zakres właściwości, uprawnienia i rodzaje prowadzonych czynności

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego nie jest „policją do wszystkiego”. Jej kompetencje są związane z bezpieczeństwem wewnętrznym państwa i ustawowo określonym katalogiem zagrożeń oraz przestępstw. W granicach tej właściwości ABW łączy funkcje operacyjne, analityczne i – w odróżnieniu od części innych służb – także dochodzeniowo-śledcze.

Trzy główne rodzaje czynności ABW

Art. 21 ustawy rozdziela działalność ABW na kilka płaszczyzn. Funkcjonariusze wykonują czynności operacyjno-rozpoznawcze i dochodzeniowo-śledcze w celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw oraz ścigania ich sprawców. Wykonują również czynności analityczno-informacyjne służące pozyskiwaniu i przetwarzaniu informacji istotnych dla bezpieczeństwa państwa i jego porządku konstytucyjnego.

ABW wykonuje także czynności na polecenie sądu lub prokuratora w zakresie przewidzianym w Kodeksie postępowania karnego i Kodeksie karnym wykonawczym. W zakresie własnej właściwości funkcjonariuszom przysługują procesowe uprawnienia Policji wynikające z k.p.k.

Co oznacza „dochodzeniowo-śledcze”?

To ważne rozróżnienie. Gdy ABW prowadzi postępowanie karne w zakresie swojej właściwości, nie działa wyłącznie jako służba dostarczająca informacje innej instytucji. Może wykonywać czynności procesowe właściwe organowi postępowania przygotowawczego – oczywiście w ramach k.p.k., pod nadzorem prokuratora i w granicach ustawowych kompetencji.

Dlatego w sprawie prowadzonej przez ABW trzeba zawsze odróżnić materiał operacyjny od materiału procesowego. Informacja uzyskana operacyjnie może prowadzić do wszczęcia postępowania, ale jej procesowe wykorzystanie musi odpowiadać regułom dowodowym.

Uprawnienia bezpośrednie funkcjonariuszy

Art. 23 ustawy przyznaje funkcjonariuszom ABW, w granicach zadań Agencji, szereg uprawnień służbowych. Obejmują one m.in. wydawanie określonych poleceń, legitymowanie, zatrzymywanie osób w przewidzianych prawem sytuacjach, przeszukiwanie osób i pomieszczeń w ustawowych ramach, kontrolę osobistą i inne czynności niezbędne do realizacji zadań. Każde z tych uprawnień ma własne przesłanki i tryb dokumentowania.

Kontrola operacyjna

Art. 27 przewiduje możliwość niejawnej kontroli operacyjnej, gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo będą nieprzydatne i gdy kontrola służy realizacji ustawowo wskazanych zadań. Co do zasady zarządza ją sąd na pisemny wniosek Szefa ABW złożony po uzyskaniu wymaganej pisemnej zgody Prokuratora Krajowego. Ustawa przewiduje również tryb niecierpiący zwłoki z następczą kontrolą sądu w terminie 5 dni.

Kontrola może obejmować m.in. treść rozmów, obraz i dźwięk w miejscach niepublicznych, korespondencję elektroniczną, dane w urządzeniach i systemach oraz zawartość przesyłek. Jej zakres jest ustawowy, a nie dowolny.

Inne czynności operacyjne

Ustawa przewiduje również – pod warunkami określonymi w art. 29 – niejawne nabycie, zbycie lub przejęcie określonych przedmiotów związanych z przestępstwem oraz przyjęcie albo wręczenie korzyści majątkowej. To instrumenty o szczególnym charakterze, objęte ustawowymi zgodami i kontrolą.

Postępowania dotyczące informacji niejawnych

ABW wykonuje także zadania wynikające z ustawy o ochronie informacji niejawnych. Obejmują one m.in. poszerzone postępowania sprawdzające, kontrolne postępowania sprawdzające, określone zadania bezpieczeństwa przemysłowego oraz kontrolę ochrony informacji niejawnych. Postępowanie sprawdzające służy ustaleniu, czy osoba daje rękojmię zachowania tajemnicy.